Feeds:
Posts
Comments

પ્રખ્યાત માણસો અને રોકડી વિષે કંઈક

આમ તો પ્રખ્યાત (સેલીબ્રીટી) માણસોમાં હિરાભાઈઓ, હિરી બહેનો, છાપામાં કટારો સંભાળનારા લેખકો, અન્ય લેખકો, કવિઓ, રાજકારણીઓ, આંદોલનકારીઓ, ગુન્ડાઓ, કૌભાંડોને કારણે ખ્યાતિમાં આવેલા સરકારી અધિકારીઓ અથવા સુકર્મોને લીધે ખ્યાતિ પામેલા સરકારી અધિકારીઓ, ઉદ્યોગપતિઓ વિગેરે અનેક આવે છે. આપણે ફક્ત હિરાભાઈઓ અને હિરીબહેનો (હિરો હિરોઈનો) પૂરતી ચર્ચા મર્યાદિત રાખીશું.

હિરાભાઈઓ અને હિરોઈન બહેનો

મોટે ભાગે તો અભિનય કળામાં કુશળ હોય એવા હિરાભાઈ અને હિરી બહેનો તો બહુ અલ્પ સંખ્યામાં હોય છે. એટલા માટે જ કદાચ તેમને હિરો – હિરોઈન તરીકે ઓળખવામાં આવતા હશે. આમ તો તેમનું પાત્ર, ફિલમમાં મુખ્ય પાત્ર રહેતું હોવાથી પણ તેમને એ રીતે ઓળખવામાં આવતા હશે.

હિરાભાઈઓ અને હિરી બહેનો જ પ્રખ્યાત હોય છે તેવું નથી. સહાયક પાત્રો પણ પ્રખ્યાત બને છે. કેટલાક સહાયક પાત્રો પહેલાં હિરો –હિરોઈનો હોઈ શકે છે. પણ પછી સમય જતાં વાર્ધક્યને (ગલઢા-વૃદ્ધ થવાને લીધે) કારણે સહાયક પાત્રનો અભિનય લેતા હોય છે. જો કે બધાને માટે આ વાત લાગુ પડતી નથી. પણ જેઓએ યુવાન વયમાં થયેલી કમાણીનો વહીવટ બરાબર કર્યો ન હોય અને અથવા વાર્ધક્ય બારણે ટકોરા મારે ત્યાં સુધી કમાણી વેડફતા રહ્યા હોય  કે ફિલમના પ્રોડક્ષનની અભિલાષા જાગી ગઈ હોય ત્યારે તેઓ ફિલમ નિસ્ફળ જવાથી પણ પૈસાની તંગીમાં આવી જાય છે.

હિરાભાઈઓ અને હિરીબહેનોના ઘણા પ્રકારો હોય છે.

હિરો માટે ફિલમ હોય છે

મોટાભાગના પોતાને આજન્મ હિરો કે હિરોઈનો માનતા હોય છે. ફિલમનું તેમના માટે જ નિર્માણ થઈ રહ્યું છે તેમ માનતા હોય છે. એટલે તેમના અભિનયમાં કશી વિવિધતા આવતી નથી. જો કે આમાં પણ બે જાતના હિરાભાઈઓ હોય છે. એક કે જેઓ જાણે છે કે તેમના અભિનયમાં વિવિધતા હોતી નથી. બીજા કે જેઓ આ વાત જાણતા હોતા નથી.

જેમ કે નાદિયા, જહોન કાવસ, ભગવાનદાસ, શેખ મુખ્તાર, કે એન સિંઘ, પ્રાણ, અમરીશપૂરી, અમજદ ખાન, ત્રીલોક કપુર, કમલા લક્ષ્મણ, ગોપી કૃષ્ણ, વિગેરે તલવાર બાજી, મુક્કાબાજી, ઢિશુમ ઢિશુમ, ધોબી પછાડ, ખલનાયક, ભગવાન, નૃત્યકાર  વિગેરે જેવા પોતાને અનુરુપ નિશ્ચિત પ્રકારના પાત્રો જ લેતા હતા.

SOME OF THE REAL HEROES AND HEROINS

જોકે મારા નાનપણના હિરો જે મને તેમની તલવાર બાજીને કારણે પ્રથમ પ્રિય હિરો હતા તે ભગવાનદાસ કંઈક અલગ હતા. મૂળ તો એ તલવાર બાજીના રોલ કરતા હતા. પણ તેમને કંઈક ઘુરી ચડી અને તેમણે “અલબેલા”માં તલવાર બાજી વગરનો રોલ કર્યો. અને “અલબેલા” અત્યંત સફળ થયું. જો કે ભગવાનભાઈએ કમાણી ક્યાં વાપરી તે આપણે જાણતા નથી. તેમના વાર્ધક્યના દિવસો પૈસાની તંગીમાં વિતેલ. પણ ફિલમ લાઈનમાં આ નવાઈની વાત નથી. નાદિરા અને લલિતા પવારનું પણ આવું જ થયું હતું. લલિતા પવારના અભિનયમાં વૈવિધ્યતા હતી. તે એક શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી હતી.

બીજો પ્રકાર છે કે એવા હિરાભાઈઓ અને હિરી બહેનો જેઓ પોતે જ પોતાને “કંઈક છે” તેમ તો માનતા જ હોય પણ પોતાની નિશ્ચિત પ્રતિમા બનાવવામાં સંકલ્પ બદ્ધ હોય છે. દુઃખી, દયાજનક, પ્રેમી, કુદાકુદી, નટખટ, અર્થપૂર્ણ સંવાદ બોલનારા, વિગેરે વિગેરે. આમાં દિલીપકુમાર, મીનાકુમારી, રાજ કપુર, દેવાનંદ, શમ્મી કપુર, કિશોર કુમાર, રાજકુમાર આવતા હતા.

દિલીપભાઈને તમે ગમે તે પાત્ર આપો તેઓશ્રી પોતાની રીતે જ અભિનય કરશે. દેવદાસનો કે ઇન્સાનિયતનો દુઃખી પ્રેમી હોય કે  સમ્રાટ અકબરનો પુત્ર હોય. “હમ તો અપનકી સ્ટાઈલમેં હી રહેંગે”. રાજકપુરભાઈ પ્રેમ કરવામાં બહુ પાવરધા છે. પણીમનું પાત્ર એવું રહેતું કે તેઓશ્રી પોતાને દયાજનક સ્થિતિમાં મુકે એટલે તમારે તેમની દયા ખાવાની. “બિચારા ને કેવું થયું … હેં ?”.

આમ તો મોટાભાગના હિરોને ગામડીયાનું પાત્ર વધુ શોભે એવું હોય છે. “જાગતે રહો” માં રાજકપુરભાઈનું પાત્ર રાજકપુરભાઈને અનુરુપ હતું એટલે, અને કથાનક તેમજ દિગદર્શનને કારણે આ ફિલમ પાછળથી સુપર હીટ ગયેલ. જો કે શરુઆતના સમયમાં રાજકપુર ભાઈને “જાગતે રહો” પસંદ પડ્યું ન હતું.  તેમનો ફિલમ ઉતાર્યા પછીનો પ્રતિભાવ એ હતો કે “ઇસમેં તો મૈં દિખાઈ હી નહીં દેતા હૂં”. આ રાજકપુરભાઈને તમે રાજાનું પાત્ર ન આપી શકો. તેઓશ્રી લે પણ નહીં. પણ “વાલ્મિકી” ફિલમમાં તેઓશ્રી નારદ મુનિ બનેલા. કદાચ પૃથ્વિરાજ કપુરને કારણે હશે. કારણ કે પૃથ્વિરાજ કપુરભાઈ વાલીયો લુંટારો બનેલ. અને નારદ મુનિએ ફક્ત એમ જ બોલવાનું હતું કે “રામકા નામ લો”.  જો કે નારદ મુનિના રોલમાં રાજકપુરભાઈને (વિનોદ ટોકિઝ મોચીબજાર રાજકોટ ૧૯૫૦) જોઇને ઓડીયન્સે દાંતે દાંત કાઢેલા (પ્રેક્ષકો હસેલા).

દેવાનંદભાઈ અને કિશોરકુમારભાઈ પ્રેમી અને નટખટ હતા. દેવાનંદભાઈ “ઈવ-ટીઝર” વધુ હતા. જો કે કિશોરભાઈ પાછા પડે તેમ ન હતા. પણ બહેનોમાં દેવાનંદભાઈ વધુ પ્રિય હતા. “કાનુડો કવરાવે, ગોકુળીયામાં કાનુડો કવરાવે”. કાનુડો કવરાવે, તો પણ ગોપીઓને કાનુડો ગમતો હતો.

મધુબાલાબહેન, શ્રીદેવીબહેન, ટુનટુનબહેન, મનોરમાબહેન (જો કે છેલ્લાં બે બહેનો માટે તો નટખટ હોવું જરુરી હતું તે ક્ષમ્ય પણ છે) બધાં પ્રેમી હોવા ઉપરાંત નટખટ હતાં. રોમાંચકતા ઉપરાંત થોડું નટખટપણું પણ જોઇએ જ ને !! ઘણી બધી હિરી બહેનો ઈવ-ટીઝીંગ પસંદ કરતી.

ત્રણ મંકીઓ

૧૯૬૫ સુધીનો જમાનો ઉપરોક્ત અલગ અલગ પ્રકારમાં આવતા ત્રણ મંકીઓનો હતો. આ ત્રણેય મંકીઓ, ઓછા વધતા પ્રમાણમાં મંકીઓની જેમ કુદતા હતા. મંકીઓ એટલા માટે કે માણસ વાંદરામાંથી ઉતરી આવ્યો છે એમ કહેવાય છે. તો આ ત્રણેમાં સૌથી છેલ્લે દિલીપકુમારભાઈ મંકીમાંથી માણસભાઈ બન્યા હશે તેવું તેમના દેખાવ ઉપરથી લાગે છે.

જો આની સાબિતી જોઈતી હોય તો ઇન્સાનીયતમાં એક મંકી પણ અભિનેતા હતો. અને આપણા દિલીપકુમારભાઈને દિગદર્શકભાઈએ મેકઅપ વગર જ પ્રસ્તૂત કરેલા. દિલીપકુમારભાઈ અને તે સાચુકલા મંકીભાઈ વચ્ચે ખાસ ફેર જણાતો ન હતો. બાબુરાવ પટેલે કહેલું કે એ સાચુકલા મંકીભાઈનો અભિનય સારો હતો. જો કે આતો વ્યક્તિગત અભિપ્રાયનો સવાલ છે.

આ દિલીપકુમારભાઈના પાત્ર વિષે એવું કહેવાય છે કે ફિલમમાં હિરોઈનોને આ દિલીપકુમારભાઈના સદગુણોને હિસાબે કે કોઈપણ અગમ્ય કારણસર દિલીપકુમારભાઈની પાછળ મરતી બતાવવામાં આવતી હોય છે. “મરતી” એટલે કે સામેથી તેમની પાછળ પડતી હોય છે એટલે કે પ્રેમમાં પડતી હોય છે. વાસ્તવમાં દિલીપકુમારભાઈ વિષે એમ કહી શકાય કે જો તેઓશ્રી હિરાભાઈ ન હોય તો બહેનોની (સ્ત્રીઓની), તેમની પાછળ પડવાની શક્યતા નહીવત હોય છે. પણ દિલીપકુમારભાઈની એવી ઈચ્છા રહેતી હશે કે છોકરીઓ એમની પાછળ પડે. એટલે તેઓશ્રી તેમની સમકક્ષ દેખાવવાળા ભાઈઓનો આત્મવિશ્વાસ વધારવા તેમને એવો સંદેશો આપવા માગતા હશે કે “હે યુવાભાઈઓ તમે ધૈર્ય રાખો જેમ મારી પાછળ પડવાળી સ્ત્રીઓ છે તેમ તમારી પાછળ પડવાવાળી સ્ત્રીઓ પણ તમને મળી રહેશે. ‘ઈવ ટીઝર કે કાનુડો’ બનવાની ઉતાવળ કરતા નહીં. એવું કરવા જશો તો કદાચ ‘લેનેકા દેના પડ જાયેગા’ યા તો ‘આ બૈલ મુઝે માર’ જેવું થાય.”

આ ત્રણે મંકીભાઈઓમાં દિલીપકુમારભાઈ દેખાવમાં સુંદર ન કહેવાય એવા હતા. જો કે અત્યારના શાહરુખભાઈ ઉર્ફે દાઉદભાઈએ કરેલા નામાભિધાન પ્રમાણે “હક્કલો (ઉર્ફે હક્કલાભાઈ)” ની સરખામણીમાં તો દિલીપભાઈ સ્વરુપવાનમાં જ ખપે. પણ તે વખતે દાઉદભાઈનો ઉદય થયો નહતો. તેથી દિલીપભાઈ જોખમ લેવા તૈયાર ન હતા. 

રાજકપુરભાઈ દિલીપકુમાર ભાઈ કરતાં વહેલા મંકીમાંથી માણસ થયા હશે. તેઓ બરસાત પછીની ફિલમોમાં થોડી કુદાકુદ કરતા હતા. પણ તેમનો થીમ (તેમની ફિલમોનો થીમ) એવો રહેતો કે તેઓ સાચા પ્રેમી રહેતા. હિરીબહેનો પણ તેમની પ્રત્યે મનમાં અને મનમાં કરુણાભાવ રાખતી. પણ કોઈ અવનવા કારણોસર રાજકપુરભાઈને છોડીને આ હિરીબહેનોને જતા રહેવું પડતું. વાંધો નહીં. આ સમય અંતર્ગત રાજકપુરભાઈ ભરપૂર મજા કરી લેતા.

દેવાનંદભાઈ તેમના દેખાવને લક્ષ્યમાં લેઈએ તો આ ત્રણેમાં સૌ પ્રથમ મનુષ્ય બન્યા હશે. “મદન” એ તેમનું પ્રિય નામ હતું. પણ અમારે ભાવનગરમાં મદન એટલે “અડબંગ” એવો અર્થ થતો. એટલે જ્યારે દેવાનંદભાઈને સામેનું પાત્ર પૂછે કે “તેરા નામ ક્યા હૈ” અને દેવાનંદભાઈ જવાબમાં બોલે “મદન”, ત્યારે ઓડીયન્સ દાંતે દાંત કાઢે.

દેવાનંદભાઈનું પાત્ર અપવાદ વગર “કાનુડો કવરાવે” પ્રકારનું રહેતું. ભારતની બહેનોમાં તેઓ પ્રિય રહેતા.

આ ત્રણેયમાંથી કોઈએ પણ પોતાની ખ્યાતિની રોકડી કરી ન હતી. દેવાનંદભાઈએ કટોકટીનો વિરોધ કરેલો. પણ તે વાતનો પ્રચાર કર્યો ન હતો. રાજકપુરભાઈના પિતાશ્રી ચૂસ્ત કોંગ્રેસી હતા. પણ રાજકપુરભાઈ મૌન રહેલ. દિલીપકુમારભાઈ વિષે જાણવા મળ્યું નથી. પણ ભૂગર્ભની દુનિયા (અંડરવર્લ્ડ) સાથે તેમના સંબંધ હતા તેવી અફવાઓ હતી.

૧૯૬૫ પછી અવનવા હિરાભાઈઓ પટમાં આવેલા.

રોકડીનો ધંધો ચાલુ થયેલ

શમ્મીકપુર ભાઈ, સુનીલ દત્તભાઈ, ધર્મેન્દ્રભાઈ, રાજેન્દ્રકુમારભાઈ, રાજેશ ખન્નાભાઈ, સંજીવકુમારભાઈ, વિનોદ ખન્નાભાઈ, શીશી કપુર ભાઈ, રીશીકપુરભાઈ,  ગોવિંદાભાઈ, જીતેન્દ્રભાઈ અને જેમ દાઉદભાઈનું વર્ચસ્વ વધ્યું તેમ ત્રણ ખાનભાઈઓ આવ્યા. જોકે આ ત્રણ ખાનભાઈઓ સિવાય પણ કેટાલાક ખાનભાઈઓ ફિલમમાં હિરાભાઈ તરીકે હતા. પણ અભિનય કળામાં એ ખાનભાઈઓને અન્યના સહારાની જરુર ન હતી. તેના કારણો પણ હતા. પણ સાંપ્રતકાલીન ત્રણ ખાનભાઈઓના અભિનયની કક્ષા જોતાં દાઉદભાઈના હસ્તક્ષેપની શંકા જાય છે.

એક બાબલાને મેં પૂછ્યું કે તેને કયો હિરો ગમે? તો તેણે કહ્યું શાહિદ કપુર. મેં પૂછ્યું શા માટે? તો તેણે કહ્યું તે ડેન્સ બહુ સરસ કરે છે. જો કે અત્યારના ત્રણે ખાનભાઈઓ, રીતિક રોશનભાઈ, ગોવિંદાભાઈ,  વિગેરે સૌને તેમજ બધી જ હિરી બહેનોને  ડૅન્સનો રોગ લાગુ પડ્યો છે. આ ચેપ મલયાલમી ફિલમના હિરો-હિરોઇનમાંથી ઉતરી આવ્યો હોય તેમ લાગે છે. કારણ કે ૬૦ના દશકામાં મલયાલમી હિરો-હિરોઇનો સરખા સરખા (એક તાલમાં એક દિશામાં હાથ પગ ઉછળતા હતા) આમ તો જોકે હિન્દી ફિલમોમાં હિરાભાઈઓ દ્વારા ડાન્સનો શિલાન્યાસ તો ભગવાનભાઈએ કરેલ. પણ તેમને તે વખતે  ખ્યાલ નહીં હોય કે ભવિષ્યમાં તેમનો ડાન્સ, કોક-શાસ્ત્રના વ્યાયામ જેવી કસરતોના દાવોમાં પરિવર્તિત થઈ જશે.

પહેલાનાં વખતમાં હિરોઈનબહેનો તેમના ડાન્સ, હાથની ભંગિમાઓ દ્વારા વ્યક્ત કર્યા કરતી. હિરાભાઈ ટહેલતા ટહેલતા રહેતા ગાતા રહેતા હતા.    

સુનીલ દત્તભાઇ અને શમ્મીકપુર ભાઈએ તેમની ખ્યાતિને રોકડી કરી ન હતી. શશિકપુર ભાઈએ પણ રોકડી કરી ન હતી.

પણ આ રોકડી એટલે શું?

ખ્યાતિ મળી છે તો તેને હવે રોકડમાં પરિવર્તિત કરો. કારણ કે ખ્યાતિ એ જ્ઞાન જેવી વસ્તુ છે. જેમ વેચતા જાઓ તેમ અમુક સમય સુધી તે ઘટે પણ નહીં. જીવન જરુરીયાતની અમુક બ્રાન્ડની  વસ્તુઓના  વેચાણની  જાહેરાતોમાં કામ કરો.

વૃદ્ધ થઈ ગયા છો? શું તમને કોઈ ફિલમમાં અભિનયનો પ્રસ્તાવ મુકતું નથી? કે જે કંઈ મળે છે તેમાંથી રોટલા નિકળતા નથી? તમને કોઈ ફિલમમાં બ્રેક આપવાને બદલે બ્રેક કરી દીધા છે. તો જાહેરાતો કરવા માટે તૈયાર થઈ જાઓ. રોટલા માટે તો બધું જ કરવું કરવું પડે. તેમાં કોઈ વાંધો લઈ પણ ન શકે.

પણ જ્યારે આ હિરાભાઈઓ અને હિરી બહેનો રાજકારણમાં પડીને મત મેળવવામાં પોતાની ખ્યાતિને રોકડી કરે ત્યારે અનેક પ્રશ્નો ઉભા થાય છે.

એક વસ્તુ યાદ રાખવા જેવી છે કે જ્યારે હિરાભાઈઓ અને હિરીબહેનોનો સૂર્ય જ્યારે તપતો હોય ત્યારે તેઓ ખ્યાતિને રોકડી કરવાની પળોજણમાં પડતા નથી. કારણકે મતદારોનો અમુક ભાગ અમુક પક્ષને માટે પ્રતિબદ્ધ હોય છે. અને અથવા અમુક પક્ષ/પક્ષોનો વિરોધી હોય છે. એટલે આમાં તેમને ફિલમ માટે દર્શક વર્ગ ગુમાવવાનો ભય હોય છે. જેમકે એક હિરાભાઈએ “અસહિષ્ણુતા”ના વિષયમાં પરોક્ષ રીતે એક રાજકીય જુથને સહાય કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો તો તેમની તે પછીની ફિલમ લગભગ નિસ્ફળ ગઈ. જો કે આ ખાનબંધુએ કચ્છમાં કે રાજસ્થાનમાં પ્રતિબંધિત પ્રાણીને શેકીને ખાવાની લાલચ રોકી શક્યા ન હતા. બીજા એક હિરાભાઈએ પણ આવું કરેલ. દારુ પીને એક એકસ્માત પણ કરેલ. પણ નરેન્દ્રમોદીના ભાઈબંધ થઈ ગયેલ એટલે તેમને બહુ ઘાટો ન થયેલ. વળી તેઓ અડધા પડધા હિન્દુ હતા તે નફામાં. ફિલમમાં કામકરતા આ ખાનબંધુઓ કે બીજા કોઈ પણ ભલે પૂનાની અભિનય સંસ્થામાં ભણ્યા હોય પણ ભરતમૂનિના નાટ્યશાસ્ત્રના નિયમોથી અજાણ હોય છે. વળી આપણું ભારતીય બંધારણ પણ ભરતમૂનિના નાટ્ય શાસ્ત્રના નિયમોને લાગુકરવામાં માનતું નથી. તેથી આપણી ફિલમોમાં મૃતદેહ બતાવવામાં આવે છે. તેને બળતો બતાવવામાં આવે છે. ભોજન બતાવવામાં આવે છે. માણસોને જમતા બતાવવામાં આવે છે. પ્રત્યક્ષ નહીં તો પરોક્ષ રીતના અર્થવાળા બિભત્સ સંવાદો અને ક્રિયાઓ બતાવવામાં આવે છે. ભગવાનના પાત્રને અપમાનિત થતું બતાવવામાં આવે છે.  

આ ત્રણે ખાનબંધુઓ વાર્ધ્યક્યની સીમા ની નજીક પહોંચી ગયા છે પણ તેમનો સૂર્ય તપે છે. કારણ કે શરીર, ત્વચા, કેશ વિગેરેના પ્રસાધનોમાં બહુ પ્રગતિ થઈ છે.

રાજેન્દ્રકુમારભાઈએ નહેરુવીયન કોંગ્રેસમાં જોડાઈને પોતાની ખ્યાતિને રોકડી કરી લેવાનો    પ્રયત્ન કરેલ. પણ તેમણે ભૂલ એ કરેલ કે તેમણે ગુજરાત પસંદ કરેલ અને તેમાં પણ અમદાવાદ. એટલે તેમને “ઉલ્ટે મૂંહકી ખાની પડી”. અમદાવાદ આમેય બીન નહેરુવીયન કોંગ્રેસીઓનો ગઢ છે. જો કે બધાની આવી દશા થતી નથી. દક્ષિણ ભારતમાં તો ખાસ નહીં. મુંબઈમાં પણ ગોવિંદાભાઈ, સુનીલદત્તભાઈ જીતી ગયા હતા.

આપણા અમિતાભ ભાઈ પણ પોતાના પિતાશ્રીના હિસાબે નહેરુવીયન કોંગ્રેસના રવાડે ચડેલા. પિતાશ્રીના હિસાબે એટલા માટે કે ઇન્દિરા ગાંધીની કટોકટીને તેમણે સમર્થન કર્યું હતું. અમિતાભભાઈ સવેળા ખત્તા ખાઈ નહેરુવીયન કોંગ્રેસની મૈત્રીમાં થી ફારેગ થઈ ગયા હતા, અને તેમણે મફતમાં ગુજરાતના પ્રર્યટન માટે બ્રાંડ એમ્બેસેડર થઈ પાપ ધોઈ નાખ્યું એવો સંદેશો આપ્યો.

અનુપમ ભાઈ સારા એક્ટર છે. પણ તેમણે કશ્મિરી હિન્દુઓના માનવાધિકાર હનન ઉપર આક્રોષ વ્યક્ત કર્યો એટલે કેટલાક બની બેઠેલા દંભી ધર્મનિરપેક્ષીઓને (જેઓને તાર્કિક રીતે કોમવાદી જ ગણી શકાય) પેટમાં દુખાવો ઉપડ્યો. જો કે પોતાની ખ્યાતિને કાશ્મિરી હિન્દુઓના હિત માટે વપરાતી હોય તો કશું ખોટું નથી.

શિરીષ મોહનલાલ દવે

ટેગ્ઝઃ હિરાભાઈઓ, હિરીબહેનો, અભિનયકળા, ફિલમ, વાર્ધક્ય, આ જન્મ હિરો, વૈવિધ્યતા, ભગવાનદાસ, રોકડી, જાહેરાતો, બ્રાન્ડ, પ્રતિબદ્ધ, કટોકટી, દાઉદ

स्मृति ईरानीके उपर मीडीयाके प्रहार

smriti irani

भारतीय मीडीया के कुछ लोग अपनेआपको सुज्ञ मानने वाले हैं. और ये लोग स्मृति ईरानीके मंत्रालय परिवर्तन पर उनके उपर तूट पडे हैं.

स्मृति ईरानीके हाथसे मानव संसाधन विकास मंत्रालय ले लिया है, और उनको कपडा मंत्रालय दिया है.

वैसे तो दोंनो मंत्रालय महत्त्वके है, किन्तु जो लोग स्वयंको ज्ञानी समज़ने वाले हैं, और जिनको स्मृति ईरानी पसंद नहीं थीं, वे अब इस विषय पर अपनी प्रज्ञाको कष्ट दे रहे हैं. वे लोग यह अवगत कराने का प्रयत्न कर रहे हैं कि स्मृति ईरानीके हाथसे मानवसंसाधन विकास मंत्रालय छिन लिया है और उसको मानवसंसाधन विकास मंत्रालयसे कम महत्त्ववाला कपडा मंत्रालय दिया गया है.

ये लोग, ऐसा संदेश यह चाहते हैं कि स्मृति ईरानी अपना मंत्रालय सही ढंगसे नहीं चला रही थीं इसलिये उनको कम महत्त्ववाला कपडा मंत्रालय दिया गया है.

जो लोग वास्तवमें सुज्ञ है उनको मालुम है कि महाराष्ट्रके सदाकाल दिग्गज माने जाने वाले नेता शरद पवार भी कपडा मंत्री रह चूके है.

कपिल सीब्बल और अर्जून सिंह मानव संसाधन मंत्री रह चूके है. कपिल सीब्बल और अर्जून सिंह (लॉटरीकांडसे ख्यात और एन्डरशनको भागजाने की सुविधा उपलब्धकरानेवाले) मानव संसाधन मंत्री थे किन्तु ये लोग  जब मानव संसाधन मंत्री थे तब उन्होने कश्मिरके हिन्दुओके उपर हो रहे मानव अधिकार हनन पर कभी भी कुछ भी बोला नहीं था. और कोई भी कदम उठाया नहीं था. उतना ही नहीं उल्लेख भी किया नहीं था. उनके कर्मोंका हिसाब भी कभी किसीने मांगा नहीं था. उनके पूर्वकालमें तो किसीको ज्ञात तक नहीं था कि मानव विकास संसाधन नामका कोई मंत्रालय भी है या नहीं. क्यों कि यदि ऐसा मंत्रालय था तो भी वह किसी ओर मंत्रालय से संलग्न था.

हां एक बात अवश्य ही सबको ज्ञात था कि कपडा मंत्रालय नामका एक मंत्रालय है. यह मंत्रालय पैसे बनानेका बडा मंत्रालय था. कपडा मंत्रालय के नहेरुवीयन कोंग्रेस शासन अंतर्गत अनेक कपडा बनानेवाली मिलें बंद पडी थीं और अनेक श्रमिकोंकी छूट्टी हुई थीं. राजनीति बहुत चली. यह वार्ता अनंत है.

अब यह कपडा उद्योग विकेन्द्रित हो गया है और कपडा मिलका स्थान, पावर लुम्सने ले लिया है. कपास, सूत, वणाट, वणाट तकनिकी, शण उद्योग, सिल्क उद्योग, उन, गरम कपडा, रेडीमेड वस्त्रोद्योग, हेन्डलुम, हस्त उद्योग, आयात निकास आदि कई क्षेत्र इस मंत्रालयके अंतर्गत आते है. यह मंत्रालय भी मानव संसाधन विकास मंत्रालयसे यद्यपि अधिक ही महत्त्वका लगता है. किन्तु मीडीया मूर्धन्योंका काम स्मृति ईरानीको नीचा दिखाना है. इसलिये बार बार यह शब्द प्रयोग किया जाता है कि उनसे मानव संसाधन विकासका मंत्रालय छिन लिया गया है.

इन मूर्धन्योंको लगता है कि यह पर्याप्त नहीं है.

हमारे डी.बी. के महाशय क्या लिखते है?

स्मृति ईरानीके मानव विकास संसाधन मंत्रीके काल को डीबी महाशयने विवादास्पद कार्यकाल घोषित कर दिया. “विवादास्पद” इसलिये कि ऐसा कहनेसे उनको कुछ भी सिद्ध करनेका कष्ट करना नहीं पडता है.

“विवादास्पद” में वैसे तो तुलनात्मक विश्लेषण करना पडता है. और कुछ न कुछ तो कहेना ही पडता है.

तो क्या करें?

“स्मृति ईरानीकी डीग्री संदेहात्मक थी” इसकी सहायता लो.

वैसे तो सोनिया गांधीके कई प्रमाण पत्र भी संदेहात्मक है. वैसा ही उनके फरजंदके बारेमें है. किन्तु समाचार पत्रोंके तंत्री महाशयोंमें इतनी शूरवीरता कहां कि वे ऐसी बडी विवादास्पद वार्ता की चर्चा करें!! जार बाजरा का सवाल है.

आगे चलकर तंत्रीश्री लिखते है कि ऐसे अनेक विवादास्पद निर्णय स्मृति ईरानीने लिये.

अनेक का मतलब है एक नहीं.

“न एकः इति अनेकः”.

शून्य भी वैसे तो अनेक कहा जा सकता है.

किन्तु हम इतने तो बेवकुफ है नहीं. चलो एक और कुछ उदाहरण दे दो.

रोहित वेमुलाकी आत्महत्या:

वैसे तो रोहित वेमुलाने आतंकवादी याकुब मेमनके मृत्युदंडकी सजाका विरोध किया था. विरोध प्रदर्शन किया था. वैसे तो रोहित वेमुला अगर चाहता तो वह, याकुब मेमन की निर्दोषता के विषयमें न्यायालयमें जा के माहिति दे सकता था. वैसे तो याकुब मेमनका केस तो सालों तक चला था. वैसे तो रोहित वेमुला सालों तक बैठा रहा था.

यदि वेमुलाकी दृष्टिमें याकुब निर्दोष था तो उसका अर्थ यह हुआ कि वेमुलाके पास कुछ ऐसी माहिति थी जो न्यायालयके सामने रक्खी नहीं थी. यदि वेमुला इन माहितियोंको न्यायाधीशके सामने रखता तो न्यायाधीश याकुब मेमन को बा इज्जत बरी कर देता. वेमुला जिसको बचाना चाहता था वह याकुब मेमन वेमुलाकी अघोषित माहितिके अभावके कारण फांसी पर लटक गया.

इसका मतलब क्या हो सकता है?

इसका मतलब यही हो सकता है कि वेमुलाने ही जानबुज़कर याकुब मेमनको मरने दिया. और स्वयंके उपर याकुबकी मृत्युके पापका भार न पडे, इस लिये उसने विरोध किया. यदि ऐसा नहीं है तो वेमुला  नियम और नीतिके (लॉ एन्ड ऑर्डरके) शासनमें मानता नहीं है ऐसा ही सिद्ध होता है.

यदि वेमुलाके विश्वविद्यालयने वेमुलाको अन्याय किया है ऐसा कोई भी मानता है तो वेमुला और उसके हितेच्छु लोग न्यायालयमें जा सकते थे. पैसोंकी कमी कभी भी याकुब मेमन के हितेच्छुओंको पड सकती नहीं है. इस बातको तो पूरी दुनिया जानती है.

स्मृति ईरानी फोबीया पीडित

किन्तु हमारे स्मृति ईरानी फोबीया पीडित इन सर्व विषयों की चर्चा नहीं करेंगे. दिमागी बातें करना उनके लिये मना है ऐसा उनके अन्नदाताओंका आदेश है. खास करके घटना बीजेपीसे संबंधित हो तब तो अन्नदाताका आदेश मानना ही पडेगा.

कन्हैया कुमार ने जो देशविरोधी और पाकिस्तान परस्तीके नारे लगवाये उसके बारेमें डीबी के महाशयने उस घटनाके लिये “कन्हैया कुमारका असंतोष” शब्द प्रयोग किया है. डीबी महाशयने “कन्हैयाने देशविरोधी और पाकिस्तान परस्तीके नारे लगवाये” इसबातका उल्लेख तक नहीं किया है. क्योंकि ऐसा करते तो उनको स्मृति ईरानीके विरुद्ध जो संदेश देना है उसमें चोचला पड जाता.

इन महाशयने लिखा है कि “कन्हैया कुमारके असंतोषके प्रति स्मृति ईरानी असंवेदनशील रही थीं. और स्मृति ईरानीने कन्हैया जैसे विद्यार्थीयोंके असंतोषको भडकाया.”

ऐसा बेतुका प्रतिभाव तो भारतके कोमवादी (जो स्वयंको सेक्युलर मानते हैं और मनवाते हैं) पत्रकारित्व ही दे सकता है. यह पत्रकारित्वकी मानसिक बिमारी है. कन्हैया कुमारने जो प्रदर्शन करवाये वे कोई विद्यार्थी असंतोषके प्रदर्शन नहीं थे. वे प्रदर्शन तो देशद्रोहके ही प्रदर्शन थे. न्यायालयकी भी ऐसी ही टीप्पणी थी. अफज़ल यदि निर्दोष था तो उसके ये प्रेमी लोग (हमारे डीबीके तंत्री सहित जो कन्हैयाके “गद्दारीके नारों”को “विद्यार्थी असंतोष” की परिभाषा में आवृष्ट करते हैं) न्यायालयके पास जाते और जो काम वेमुलाने नहीं किया वह काम वे स्वयं करते. “गद्दारीके नारों”को “विद्यार्थी असंतोष” कहेना या तो गद्दारी है या तो दिमागी बिमारी है.

वर्तमान पत्रोंने और टीवी चेनलोंने, “वेमुला और कन्हैया” घटनाओंको, “वाणी स्वातंत्र्य” के अधिकार और वाणी स्वातंत्र्यकी सुरक्षाके नामको आधार बनाके अधिक उछाली थी. इसमें उत्तरदायित्व और योगदान तो कुछ विकृत सोच वाले समाचार पत्रोंका और टीवी  चेनलोंका ही था.

देशको विभाजित करने वाले मुद्दोंको उछालना स्मृति ईरानीकी आदत नहीं है. यह आदत तो विकृत सोचवाले कुछ वर्तमान पत्रोंकी और कुछ टीवी चेनलोंकी है.

दादरी की घटना, आरएसएस के एक नेताने कहा “आरक्षण पर पुनर्‌ विचारणा होनी चाहिये” जैसी अनेक घटनाएं घटी जिनसे स्मृति ईरानीका कोई संबंध ही नहीं है. और समाचार माध्यम वाले पूछ्ने लगे और महाध्वनि करने लगे कि “मोदी क्यों मौन है?” ऐसी घटनाओंमेंसे विकृत अर्थ निकालने वाले ये निम्न सोचवाले समाचार माध्यम वाले ही तो थे.

स्मृति ईरानीके विरुद्ध मानसिकता रखने वाले इन्दिरा, सोनिया, प्रियंका के विरुद्धमें कभी विवाद खडा नहीं करेंगे. उनको पूछने की तो बात ही भूल जाओ.

स्मृति ईरानीके विरुद्ध क्यों है?

यदि आप किसी व्यक्तिके विरुद्ध हो जाओ तो उसके कई कारण होते हैं. वे क्या हो सकते हैं?

  • कभी ऐसा भी होता है, कि आपका कोई मित्र है, या जाना माना है (या आप ऐसा मानते है या आप ऐसा न भी मानते हो किन्तु आपको वह, कोई भी कारणसे पसंद है), या तो कोई व्यक्ति प्रमाणपत्रधारी है, और ऐसे व्यक्तिके साथ उपरोक्त व्यक्तिने जो व्यवहार किया वह आपके सुनने के आधारपर योग्य नहीं था, तो आप उपरोक्त व्यक्तिके विरुद्ध हो जायेंगे.

  • मानव संसाधन विकास मंत्रालयसे संलग्न कई संस्थाएं है. उनमें कई सारे लोगोंका स्थानांतर (तबादला) और नियुक्तियां होती रहेती है. वैसे तो जब ऐसे स्थानांतर या नियुक्तियां हो रही थीं, उस समय वे चर्चाका विषय बनी नहीं थीं और न तो बनाई गई थीं. किन्तु चूं कि अब स्मृति ईरानीका अन्य मंत्रालयमें स्थानांतरण हुआ है, और आप स्मृति ईरानीके विरुद्ध है, और आपको विवरणका प्रयोजन भी मिला है, तो आप अब क्या करेंगे? आप ऐसा करें, जो घटनाएं कभी चर्चास्पद बनी ही नहीं थी, प्रकाशमें भी आई नहीं थी, वे चर्चास्पद थी, ऐसी अफवाह उत्पन्न कर सकते हैं. और ऐसे अधारपर आप स्मृति ईरानीने अपने मानवसंसाधन विकास मंत्रालयमें विवादास्पद कार्य किया था ऐसा कहकर स्मृति ईरानी की बुराई कर सकते हैं.और ऐसा ही इन कुछ समाचार माध्यमके महाशयोंने किया है.

  • उन्होने तो ऐसा भी कहा कि स्मृति ईरानीका अपने कार्यालयके अफसरोंसे सुष्ठु व्यवहार नहीं था. वे उनको अपमानित करती थीं और डांटती थीं. एक बात अवगत कर लो. कि ये सब बनी बनाइ बातें हैं. और कुछ मीडीया मूर्धन्योंके लिये अफवाहें फैलाना अपने व्यवसायका हिस्सा है. कन्हैयाकी घटना पर, और कैरवीके घटना क्रम के उपर इन मीडीया मूर्धन्योंका जो प्रतिभाव मिला वह इस तारतम्य को सिद्ध करता है. क्योंकि इन मीडीया मूर्धन्योंका ध्येय, येन केन प्रकारेण, नहेरुवीयन कोंग्रेसको और उसके सांस्कृतिक साथीयोंको सहाय करना है.

  • स्मृति ईरानी अत्याधिक तेज है. जैसा प्रश्नका स्तर और जैसी प्रश्नकी भाषा, उस आधार पर उनके उत्तरका स्तर और उनके उत्तरकी भाषा होती है. यदि प्रश्न शिष्टाचारयुक्त होता है तो उत्तर भी शिष्टाचार युक्त होता है. यदि प्रश्न आक्रमक होता है तो उत्तर भी आक्रमक होता है. जिसको जो भाषा समज़ाई दे उसी भाषामें उसको उत्तर मिलता है. स्मृति ईरानी के उत्तरसे सामनेवाला हतः होकर मौन हो जाता है. यह  कथन एक वास्तविकता है. आप युट्युब पर स्मृति ईरानीकी वीडियो देख लिजीये आपको विश्वास हो जायेगा. प्रमाण प्रस्तूत करनेकी आवश्यकता नहीं है.

  • हमारे नहेरुवीयन कोंग्रेसीयोंको और उनके सांस्कृतिक साथीयोंको स्मृति ईरानी का ऐसा व्यवहार पसंद नहीं पडता है. याद करो नहेरुवीयन कोंग्रेस और उनके सांस्कृतिक साथी लोग स्वयं, प्रचूर मात्रामें कोमवादी और जातिवादी है, किन्तु ये ही लोग, वास्तवमें जो पक्ष धर्म निरपेक्ष है, ऐसे बीजेपी को ही कोमवादी होनेकाका लेबल लगाते है.

  • स्मृति ईरानीके शिक्षा प्रमाण पत्रका विवरण मीथ्या है. जिसकी विद्वताके उपर पंडिताई का प्रमाण पत्र, विश्व विद्यालय देता है, वह विद्वान व्यक्तिके पास पंडिताईका प्रमाणपत्र होता नहीं है. सोक्रेटीस, प्लेटो, कन्फ्युसीयस, कालीदास, महात्मा गांधी, विनोबा भावे आदि के पास अपने विचारोंकी उत्कृष्टताके विषयके कोई प्रमाण पत्र नहीं थे. धिरुभाई अंबाणीके पास प्रबंधनका कोई प्रमाण पत्र नहीं था.  स्मृति ईरानीके पास, मान लो कोई प्रमाण पत्र नहीं है, तो भी वे विचारशील, अन्वेषणकारी और कार्यकुशल है. तो भी ऐसे व्यक्तिके विरोधमें कुछ लोगोंका होना अशक्य नहीं है. क्यों कि अपनेसे कम उम्रवाली वाली, अपनेसे कम पढी और वह भी एक स्त्री ज्यादा कुशल हो यह स्विकारना कुछ लोगोंके लिये अशक्य है.

  • अन्तिम किन्तु अन्त नहींः एक आकर्षक और तंदुरस्त महिला यदि शर्मीली और अल्पभाषी न हो तो हम उसको कैसे सहन कर सकते है?

स्मृति ईरानीने सभी पाठ्य पुस्तकोंको “ओन लाईन” किया, अभ्यासक्रमोंको ओन लाइन किया, व्याख्यानोंको ओनलाईन किया, आप कोई भी परीक्षा, बाह्य विद्यार्थी बनके दे सकते है. इसके कारण परिश्रम करनेवाले शिक्षार्थीयोंका काम सरल और निशुल्क हो जाता है. स्मृति ईरानीने  छात्रोंको भटक जानेसे रोका, देश द्रोहमें सक्रियता दिखानेवाले छात्रों पर अंकुश रक्खा.  और कई सारे काम पाईप लाईनमें है.

जो व्यक्ति वास्तविकता पूर्वक तटस्थ है, वह सब कुछ देखता है.

शिरीष मोहनलाल दवे

चमत्कृतिः

स्मृति ईरानीने ठीक कहा कि “कुछ तो लोग कहेंगे …. लोगोंका (विकृत मानसिकतावाले समाचार माध्यमोंका) काम है कहेना…”

टेग्ज़ः   स्मृति ईरानी, मानव संसाधन विकास, मंत्रालय, कपडा मंत्रालय, लोटरी कांड, एन्डरशनको भागजाने की सुविधा, मानव अधिकारका हनन, नहेरुवीयन कोंग्रेस शासन, विवादास्पद कार्यकाल, याकुब मेमन की निर्दोषता, स्मृति ईरानी फोबीया पीडित, डीबी के महाशयने, कन्हैया कुमारका असंतोष, स्वयंको सेक्युलर मानते हैं और मनवाते हैं, देशद्रोहके प्रदर्शन, “गद्दारीके नारों”को “विद्यार्थी असंतोष”, विकृत सोच, ईरानीके विरुद्ध मानसिकता, चर्चास्पद, प्रबंधनका प्रमाण पत्र, विचारशील, अन्वेषणकारी, कार्यकुशल

 

 

 

 

“પ્રમાણપત્રં શરણં ગચ્છામઃ” મૂર્ધન્યાઃ ઉચુઃ

પ્રમાણપત્ર ધારકોની શરણગતિ સ્વિકારો

સરકારી પદ માટે પ્રમાણ પત્ર માગવું તે અનિવાર્ય છે. એટલે કે લઘુતમ યોગ્યતા નક્કી કરી, તે લઘુતમ યોગ્યાતાનું અને તે પછી પ્રાપ્ત કરેલી અન્ય યોગ્યતાના પ્રમાણ પત્રો માગવા અને સરકારી નિમણુંક કરવી અનિવાર્ય છે.

આમ શા માટે?

કારણ સ્પષ્ટ છે કે જો તમે આવું ન કરો તો ભ્રષ્ટાચાર બેહદ રીતે વધી જાય. એટલે સરકારી કામ માટે લઘુતમ યોગ્યતા નક્કી કરવી આવશ્યક છે. જો કે આમાં જોખમ છે. પણ આ જોખમ લેવું અનિવાર્ય છે કારણ કે આમ ન કરવામાં જોખમોની હારમાળા છે.

સરકારના અધિકારીઓએ પણ જો કોઈ કામ બીજા પાસે કરાવવું હોય તો તે કામને લગતી લઘુતમ યોગ્યતા નક્કી કરવી પડે છે. પણ આપણે આની ચર્ચા નહીં કરીએ.

સરકારી હોદ્દા માટે પણ લઘુતમ યોગ્યતા હોય છે. કોઈ વ્યક્તિને જો કોઈ પદ ઉપર નિમવાનો હોય તો આ યોગ્યતા અને જે તે ક્ષેત્રનો અનુભવ પણ લક્ષ્યમાં લેવાય છે.

આ યોગ્યતા એટલે જે તે યોગ્યતા પ્રાપ્ત કર્યાનું માન્ય સંસ્થાનું પ્રમાણ પત્ર. આપણે ખાસ કરીને આ પ્રમાણપત્ર વાળાને લગતી ચર્ચા કરીશું.

આપણા વિદ્વાન મૂર્ધન્યો, વિશ્લેષકો, કટારીયા લેખકો પ્રમાણપત્ર ધારકોને તેમની યોગ્યતા ગણી જેમના તેમ સ્વિકારી લે છે. અને તેમના આ પ્રકારના સ્વિકારનો એક શસ્ત્ર તરીકે ઉપયોગ કરે છે.

આ શસ્ત્રની વાત વિચિત્ર લાગશે. એ વિચિત્રતા વિષે આપણે પછી ચર્ચા કરીશું.

સીધી સાદી વાત છે કે જો માળખાગત સંરચનાનું કામ કરવું હોય તો આ કામ જે તે માળખાના ક્ષેત્રના અભિયંતાને (ઈજનેરને) સોંપાય. કોમ્પ્યુટરને લગતું કામ હોય તો કોમ્પ્યુટરના જાણકારને તે કામ સોંપાય. કૃષિક્ષેત્રને લગતું કામ હોય તો કૃષિક્ષેત્રના સ્નાતકને સોંપાય. કાયદાને લગતું કામ હોય તો વકીલને સોંપાય. પ્રબંધોને લગતું કામ હોય તો જે તે ક્ષેત્રના એમબીએ પ્રમાણપત્રિત વ્યક્તિને સોંપાય …  સરકારમાં અને સરકારે તો આવું જ કરવું પડે.

મનમોહન સિંહ હતા. તેઓશ્રી ઠીક ઠીક જત્થામાં પ્રમાણપત્ર ધરાવતા હતા. તેઓશ્રી આ કારાણે રીઝર્વ બેંકનું ગવર્નર પદ સંભાળતા હતા. રીઝર્વ બેંકના ગવર્નર પદ માટે અર્થ શાસ્ત્ર ની સ્નાતક અનુસ્નાતક અને સંશોધનક્ષેત્રે માન્ય થઈ હોય તેવી પંડિતાઈનું (ડોક્ટરેટ) પ્રમાણ પત્ર પણ જોઇએ. આ બધા જ પ્રમાણ પત્રો તેમની પાસે હતા. તેથી કરીને અને અર્થતંત્ર ક્ષેત્રના અનુભવને કારણે તેમની રીઝર્વ બેંકના ગવર્નર પદે નિમણૂંક થઈ હતી.

જો કે દરેક મોટા પદાધિકારીઓને સહાય કરવા માટે સહાયકોની સેના હોય છે. મોટે ભાગે એવું અનુભવવામાં આવ્યું છે કે જાણે આ મહાપદાધિકારીઓ ફક્ત અંગુઠા જ લગાવતા હોય છે.

રીઝર્વબેંકના ગવર્નર

આપણે આપણી વાત મોટે ભાગે રીઝર્વબેંકના ગવર્નર પદ પૂરતી મર્યાદિત રાખીશું.

અર્થશાસ્ત્રમાં તો સમગ્ર આર્થિક વહીવટ જેમાં ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન, ઘરેલુ ઉત્પાદન, વાણિજ્ય વ્યવહાર, કરભાર (ટેક્સેશન), વ્યવસાય, સેવાઓ, વેતન વિગેરે બધું જ આવી જાય તે ઉપરાંત દેશની સામાજિક વ્યવસ્થાની સ્થિતિ અને દેશની સામાજિક મનોવૃત્તિઓ પણ આવી જાય.

જ્યારે તમે કોઈપણ નિર્ણય લો ત્યારે તેની આડપેદાશો કઈ હશે તે વિષે આર્ષ દૃષ્ટિ પણ હોવી જોઇએ. મહાપદાધિકારીઓમાં પોતાના કાર્યક્ષેત્રની પંડિતાઈ ઉપરાંત આર્ષદૃષ્ટિ હોવી પણ અનિવાર્ય છે.

આપણા મનમોહન સિંહ ભારતીય રીઝર્વબેંકના ગવર્નર હતા. તેમણે ગવર્નરના મહાપદ ઉપર રહીને શું કર્યું તે આપણે જાણતા નથી. પણ ૧૯૭૭-૭૯ના અરસામાં મોરારજી દેસાઈની જનતા પાર્ટીની સરકારે ઉત્પાદન વૃદ્ધિ ઉપરના અંકૂશો હળવા કર્યા. અને ક્વૉટાનું રાજ દૂર કર્યું. તેના પરિણામો ૧૯૮૧ના પાશ્ચાત્ય કાળમાં દેખાયા. અને પર્યાવરણની સમતુલામાં મોટાપાયે ભંગનો સિલસિલો ચાલુ થયો. તેજ રીતે શ્રમજીવીઓના સ્વાસ્થ્યને હાનિ થાય તે પ્રકારની પ્રણાલીઓ પણ ચાલુ થઈ. જનતા પાર્ટી પોતાના ૧૮માસના શાસનમાં શ્રમજીવીઓના હક્કમાં અને ઉદ્યોગ-પર્યાવરણની સમતુલાને લગતા કાયદામાં આવશ્યક ફેરફાર કરી શકી નહીં. પણ એક મહત્વનો કાયદો કર્યો તે એ કે “જે કામ જે તે સંસ્થા (સરકારી સંસ્થા સહિત) જે કામ માટે પોતે પોતાના કર્મચારીઓનો ઉપયોગ કરતી હોય તે કામ તે સંસ્થા સંવિદકોને (કોન્ટ્રાક્ટરોને) આપી શકે નહીં.” પણ આ નિયમને ઘોળી પીવામાં આવ્યો. અને કેન્દ્રીય સરકારી ક્ષેત્રના કામચલાઉ શ્રમજીવીઓ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં ગયા અને સર્વોચ્ચ અદાલતે સરકાર પુરતો આ નિયમ માન્ય રાખ્યો. જો કેન્દ્ર સરકારે કેવીએટ દાખલ કરી હોત તો આ નિયમનો અમલ થઈ ગયો હોત. આજે આ નિયમને ફરીથી ઘોળી પી લેવામાં આવ્યો છે.

આના બે કારણો છે. સરકારી અધિકારીઓને પોતાની નીચેના અને ખાસ કરીને ત્રીજા વર્ગ અને ચોથાવર્ગના કર્મચારીઓ ઉપર સ્વસ્થ નિયંત્રણ રાખવું ગમતું નથી. કારણ કે તેઓ પોતાના જડ કાર્યક્ષેત્રનું  પ્રમાણ પત્ર ધરાવે છે પણ પોતાની હેઠળ કામકરતા કર્મચારીઓની મનોવૃત્તિઓને કેવીરીતે કેળવવી અને ઉંચે લાવવી તે બાબતનું તેમની પાસે કોઈ પ્રમાણપત્ર હોતું નથી. પણ આ વાતને બાજુ પર રાખીએ તો તેઓ પોતાની મનોવૃત્તિઓ ઉપર કેવી રીતે કાબુ રાખવો તે પણ જાણતા નથી. એટલે તેમની પાસે તેઓ કર્મચારીઓ પાસેથી કામ લઈ શકશે તેવી અપેક્ષા કેવી રીતે રાખી શકાય? આ વાત સૌ કોઈ જાણે છે. અને એટલે જ હવે સરકારી અધિકારીઓ બધા કામ સંવિદક (કોન્ટ્રાક્ટર) દ્વારા કરાવવા માગતા હોય છે અને તેમ તેઓ કરે પણ છે.

સંવિદક મારફત કામ

સંવિદક મારફત કામ કરાવવામાં તેમને બે ફાયદા થાય છે. એક ફાયદો એ કે તેમને સંવિદાની (કોન્ટ્રાક્ચ્યુઅલ કામ) નિવિદાનું (ટેન્ડરોનું) મુલ્યાંકન કરી પોતાના અનુકુળ પક્ષને અનુગ્રહિત કરવાનો લાભ મળે છે. વળી આ મુલ્યાંકન કરનારી કોઈ એક વ્યક્તિ હોતી નથી પણ મંડળી (ટીમ કમીટી) હોય છે એટલે કોઈની જવાબદારી રહેતી નથી. તકનિકી સદસ્યોનો અભિપ્રાય તકનિકી કહેવાય છે. અને આમાં અર્થઘટનની લચકતા હોય છે. લેખા-અધિકારીને બીલ પાસ કરતી વખતે તેમનો હિસ્સો મળવાનો હોય છે જ. એટલે તેમને બહુ પડી હોતી નથી. કમીટીના ઉચ્ચ સદસ્ય ક્યારેક પોતાનો હિસ્સો લઈ લે છે. જે પ્રમુખ સદસ્ય હોય છે તેઓશ્રી તેમના દલાલ મારફત અગાઉ નક્કી કર્યા પ્રમાણેનો હિસ્સો લઈ લે છે. જેઓ ક્ષેત્રીય કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓ હોય છે તેઓ તેમના ક્ષેત્રમાં કામ થાય ત્યારે પૈસા કઢાવવા પુરતા ઘોંચ પરોણા કરી લે છે. એટલે સંવિદા ક્ષેત્રમાં કામકરતા કર્મચારીઓના કામ ઉપર સંચાલન કરવાની આવશ્યકતા ઉભી થતી નથી. કારણ કે આ કામ સંવિદકે (કોંટ્રાક્ટરે) કરવાનું હોય છે. હવે આવા ઘણા કામો સંવિદકો દ્વારા કરવાના હોય એટલે નિવિદાઓના વિજ્ઞાપનો આપવાના હોય, તેના લેખો તૈયાર કરવાના હોય, નિવિદાઓનું મુલ્યાંકન કરવાનું હોય એટલે અધિકારીઓની સંખ્યા વધુ ઔચિત્યતા (જસ્ટીફાય) બને. આથી રુડું અધિકારીઓને  શું જોઇએ? જો કે આ તો થોડી આડવાત થઈ.

નરસિંહ રાવે મનમોહન સિંહને નાણામંત્રી બનાવ્યા. અગાઉ જેમ બનતું આવ્યું છે તેમ બીન-નહેરુવીયનવંશીય વડાપ્રધાનો ક્રાંતિકારી કામો કરી શકે છે. તેમ નરસિંહ રાવ કેટલીક આર્થિક ક્રાંતિઓ લાવ્યા. જે નહેરુવીયન ફરજંદે  (ઇન્દિરા ગાંધીએ) બેંકોનું રાષ્ટ્રીય કરણ કરી બેંકોનો વહીવટ ખાડે નાખેલો, તેથી વિરુધ્ધ જઈ નરસિંહ રાવે ખાનગી ક્ષેત્ર માટે બેંકીંગના દ્વાર ખોલી નાખ્યા અને ક્રેડિટ ડેબીટ કાર્ડોનો રાફડો ફાટ્યો. ધિરાણના કાયદા હળવા કર્યા અને અનેક ક્રાંતિકારી કદમો ઉઠાવ્યા. હવે જોગાનુજોગ નાણામંત્રી મનમોહન સિંહ હતા એટલે તેમને પણ જશ મળ્યો. જો કે સુબ્રહ્મનીયન સ્વામી આર્થિક સલાહકાર હતા અને તેમણે સૂચનો કર્યા હતા. એટલે સુબ્રહ્મનીયન સ્વામીને જશ મળવો જોઇએ.

FAN OF MORARJI DESAI

૧૯૯૧-૧૯૯૫ની આર્થિક ક્રાંતિના હકદાર કોણ હતા?

સુબ્ર્હમનીયન કે મનમોહન?

મનમોહન સિંહ જ્યારે રીઝર્વબેંકના ગવર્નર હતા ત્યારે તેમણે કયા અસાધારણ પગલાં લીધા હતા?

વાસ્તવમાં મનમોહન સિંહ ગવર્નર તરીકે ઝળક્યા ન હતા. આ ઉપરાંત આયકરવિભાગના કમિશ્નર વિશ્વબંધુ ગુપ્તાએ નરસિંહરાવની અગણિત કડવી ટિકાઓ કરી છે. જેમાં તેમને બેવકુફ પણ કહ્યા છે. આ ટીકાઓના વિવરણને જોતાં તે ઘણી ગ્રાહ્ય લાગે છે.

તમે જ્યારે નાણાંખાતાના પ્રધાન પણ હો તો તમારું કર્તવ્ય એ પણ છે કે તમે લેવડ દેવડની પ્રણાલીઓ બદલો અને તેમાં ક્રાંતિ ન લાવો તો પણ તેને ક્ષતિરહિત કરો તો ચાલે. વળી તમે જ્યારે રીઝર્વબેંકના એક સમયે ગવર્નર પણ હતા. તે પદ પણ મહાપદ હતું અને તે સરકારી પદ એવી કક્ષાનું હતું કે તમારે  પ્રણાલીઓમાં પણ નિષ્ણાત હોવું અનિવાર્ય હતું. પણ તમે જોયું કે હર્ષદ મહેતાનું પ્રકરણ અત્યંત ક્ષતિયુક્ત પ્રણાલીઓને લીધે જન્મ્યું હતું. હર્ષદ મહેતાના ઠગાઈ પ્રકરણને બાજુપર રાખીએ તો એવી ઘણી ભૂતીયા સંસ્થાઓ નિકળી હતી કે જેમણે ઘણા લોકોના શેરને પસ્તી કરી દીધા હતા. હર્ષદ મહેતાની ઠગવિદ્યાનું પ્રકરણ મોટું હતું તેથી તે ઘણું ચગ્યું. હજી પણ કદાચ તેના કેસ ન્યાયાલયમાં ચાલે છે. તો આમાં મનમોહન સિંહ ઉત્તરદાયિત્વ ખરું કે નહીં?

તે વખતે નરસિંહરાવ વડાપ્રધાન હતા. એટલે તેમનું ઉત્તરદાયિત્વ ખરું. પણ મનમોહન સિંહનું ઉત્તરદાયિત્વ વધુ હતું. હવે તે બેમાંથી એક વ્યક્તિએ એમ કહ્યું કે હવેથી હર્ષદ મહેતા જેવા સીક્યોરીટી સ્કૅમ નહીં બને.

હવે જુઓ. જ્યારે મનમોહન સિંહ ૨૦૦૪માં વડાપ્રધાન થયા ત્યારે તે પછી સત્યમ્‍ નું સીક્યોરીટી સ્કૅમ થયું. તો સવાલ એ છે કે પ્રધાનમાંથી વડા પ્રધાન થયેલા પોતાના ખાતાના જ પ્રધાને પોતાના ઉત્તરદાયિત્વના કાળમાં કઈ ક્ષતિરહિત પ્રણાલીઓ સ્થાપી?

મનમોહન સિંહના વડા પ્રધાનના કાર્યકાળ અંતર્ગત સત્યમને તો મગતરું ગણાવી દેવાય તેવા અનેક સ્કૅમ થયાં. ટુ-જી સ્કૅમ અને કોલ સ્કૅમ થયાં. મનમોહન સિંહના વડાપ્રધાન પદના કાર્યકાળ દરમ્યાન જે ઘણા બધા સ્કૅમ થયાં તેમાં નિવિદાઓની (ટેન્ડરોની) પ્રસ્થાપિત પ્રણાલીઓને કોરણે મૂકી તેટલું જ નહીં પણ સામાન્ય કક્ષા ની બુદ્ધિવાળા પણ સમજી શકે એવા તર્ક ને પણ અવગણી કૌભાંડો થવા દીધા. કોલગેટ કૌભાંડમાં તો મનમોહન સિંહ પોતે જ તે વખતે ખનિજખાતાના મંત્રી હતા. એટલે તેમનું ઉત્તરદાયિત્વ બને જ બને.

આઠમા ધોરણનો વિદ્યાર્થી પણ કહેશે કે ભારતીય બંધારણ પ્રમાણે કોઈ એક ખાતાનો મંત્રી પોતાના ખાતાના વહીવટ અને નિર્ણયો માટે ઉત્તરદાયિત્વ ધરાવે છે અને વડા પ્રાધાન બધા જ ખાતા માટે ઉત્તરદાયિત્વ ધરાવે છે.  વડાપ્રધાન પોતાના કોઈએક ખાતાના પ્રધાનને છૂટો દોર આપી દે તેથી કંઈ વડા પ્રધાનનું ઉત્તરદાયિત્વ ઓછું થતું નથી.

આપણા વિદ્વાનો, મૂર્ધન્યો, વિશ્લેષકોની બલિહારી છે કે તેઓ સૌ મનમોહન સિંહ ને નિર્દોષ અને સ્વચ્છ ગણે છે તે આ વિદ્વાનોની, મૂર્ધન્યોની અને વિશ્લેષકોની બાલીશતા જ છે. કારણ કે તેઓ મનમોહનના પ્રમાણ પત્રોથી અભિભૂત છે.

મનમોહન સિંહનો બધો જ કાર્યકાળ નાણાં ખાતામાં અલગ અલગ હોદ્દાઓ ભોગવવામાં, નાણાંખાતાના સચિવ તરીકે, રીઝર્વબેંકના ગવર્નર તરીકે, તે પછી સલાહકાર મંડળોમાં સદસ્ય તરીકે અને તે પછી નાણાંપ્રધાન અને અંતે વડાપ્રધાન પદે વ્યતીત થયેલો છે. અનુભવ અને વિદ્વત્તા કેળવવા માટેનો ઉત્તમોત્તમ સમય અને તક તેમને મળ્યાં હતા.

સૌથી વધુ આઘાત લાગે તેવી વાત કઈ છે?

જો તમે સરકારના નાણાંખાતામાં જ અલગ અલગ પદો ભોગવ્યાં હોય, રીઝર્વબેંકના ગવર્નર પણ થયા હો અને તે પછી નાણાંપ્રધાન અને વડા પ્રધાન પણ થયા હો તો તમને ચલણી નોટોની હેરફેર અને ચલણી નોટોના જત્થાની ખબર હોવી જ જોઇએ. તમે અગાઉ કેટલી નોટો છાપી, હમણાં કેટલી નોટો છાપી અને કેટલી નોટો રદ કરી  એટલે કે બજારમાં કેટલી નોટો ફરે છે અને તમે કેટલી છાપી છે તેનો તફાવત શો છે તેની તમને ખબર પડી જ જાય. ટૂંકમાં તમે તમારા અનુભવને આધારે એટલા અબુધ રહ્યા નથી કે તમને ખબર જ ન હોય કે બજારમાં કેટલી બનાવટી નોટો ફરે છે.

આતંકવાદી જુથો સાથે સંબંધ

ચલણી નોટો છાપવાનો કોન્ટ્રાક્ટ એવી પાર્ટીને આપવામાં આવ્યો હતો કે જેને બીજા દેશોમાં  બ્લેકલીસ્ટૅડ કરવામાં આવી હતી. બ્લેક લીસ્ટ કરવાનું કારણ એ હતું કે તેને આતંકવાદી જુથો સાથે સંબંધો હતા. નોટોની ખરાઈ ચકાસવાના મશીનનો કોન્ટ્રાક્ટ પણ નોટો છાપનાર પાર્ટીને જ આપવામાં આવ્યો. આ પ્રક્રિયા ટેન્ડરની પ્રસ્થાપિત પ્રણાલીનો  ભંગ કરે છે. ચલણી નોટોમાં પ્રચ્છન્ન વિશેષતાઓ આશરે ૧૬ જેટલી હોય છે. પણ જો મશીન ચાર જ વિશેષતા ની ચકાસણી કરે તો?

નહેરુવીયન કોંગ્રેસના શાસન કાળ અંતર્ગત બનાવટી નોટોનો જત્થો અમાપ પ્રમાણમાં વધી ગયો છે તેનું આ પણ એક કારણ છે. રીઝર્વ બેંકના ગવર્નર આ વાતથી અજ્ઞાત હોય તે બની જ ન શકે.

બનાવટી નોટોનું ભારતીય બજારમાં ફેલાઈ જવું એ કોઈ છૂપી વાત નથી.

બનાવટી નોટો

ખાનગી બેંકો અને સરકારી બેંકોના અનેક એટીએમ છેલ્લા દશવર્ષથી કામ કરે છે. આ બધી બેંકોને ચલણી નૉટો કોણ આપે છે?

શું ખાનગી બેંકોના એટીએમ માટે ની ચલણી નૉટો ખાનગી બેંકો પોતે છાપે છે?

શું સરકારી બેંકોના એટીએમ માટે ચલણી નૉટો સરકારી બેંકો છાપે છે?

ના જી.

ચલણી નોટો છાપવાનો અધિકાર ફક્ત અને ફક્ત રીઝર્વ બેંકને જ છે.

તો પછી રીઝર્વબેંક, ચલણી નોટોના કયા નંબરો કઈ બેંકોને આપ્યો તેનો હિસાબ અને નોંધ રાખતી જ હશે. રીઝર્વ બેંકો જ નહીં પણ બધી જ બેંકો પોતાને મળતી બધી જ ચલણી નોટોના જત્થાનો હિસાબ અને નંબરોની નોંધ રાખતી હોવી જોઇએ અને આવો હિસાબ રાખવો જ જોઇએ. બેંકો ઉપર રીઝર્વ બેંકનું નિયંત્રણ તો છે જ છે જ.

હવે જો સરકારી બેંકોના એટીએમમાંથી બનાવટી નોટો નિકળે તો જવાબદારી કોની?

આજના ઈન્ટરનેટ અને સોફ્ટવેરના જમાનામાં તો એક જ મીનીટમાં કઈ બેંકને ફલાણા ફલાણા નંબરની ફલાણી કિમતની ચલણી નોટ રીઝર્વ બેંકે ક્યારે આપી તે જાણી શકાય. તેમજ તે બેંકે તે ફલાણા ફલાણા નંબરની ફલાણી કિમતની ચલણી નોટ કયા એટીએમમાં ક્યારે મૂકી અને તે કયા એટીએમ કાર્ડ થી કોના ખાતા નંબરમાં ઉધારવામાં આવી તે જાણી શકાય છે.

બનાવટી નૉટો ચલણમાં ઘુસી જાય તે સમજી શકાય તેવી ઘટના છે. પણ બનાવટી નોટો એટીએમમાં ઘુસી જાય તેને માટે તો બેંક જવાબદાર છે. અને રીઝર્વ બેંકે જો તે નોટો આપી હોય કે ન આપી હોય તો પણ તે જવાબદાર છે.

મનમોહન સિંહ કદાચ પોતાની કૃપા નીચે થયેલા કૌભાંડો વિષે મૌન રહે તે તેમની નહેરુવીયનો સાથે થયેલી અઘોષિત સમજુતીને કારણે શક્ય હોય પણ બનાવટી નોટો બેંકોના એટીએમમાંથી નિકળે તે બાબતમાં તેમણે મૌન રહેવાની જરુર ન હતી. છતાં પણ તેઓ મૌન રહ્યા અને કોઈપણ બેંક ઉપર કે રીઝર્વબેંક ઉપર કાર્યવાહી ન કરી તે એજ સંદેશ આપે છે કે બનાવટી નોટોના કૌભાંડમાં નહેરુવીયનો પણ સંડોવાયેલા છે.

રઘુરામ રાજન ઉપર ગ્રીન કાર્ડ ધરાવતા હોવાનો આક્ષેપ થયો છે. ક્યારેક ક્યારેક રઘુરામ રાજનને આપણે નિવેદનો આપતા સાંભળ્યા છે. ભારતનો નાગરિક યુએસનું ગ્રીન રાખે તેઓ તેનો અર્થ એમ થાય કે તે નાગરિકનું વલણ યુએસના નાગરિક થવાનું છે. યુએસના નાગરિક થવા માટે યુએસનું ગ્રીનકાર્ડ પ્રથમ પગથીયું છે. વ્યક્તિનું વલણ બદલાય તે સમજી શકાય છે. પણ જો તેનો દસ્તાવેજી આધાર અસ્તિત્વ ધરાવતો હોય તો તે વલણનું અસ્તિત્વ નકારી ન શકાય. જેમ સોનિયા ગાંધીનો હક્ક ઇટાલીનું  નાગરિકત્વ પ્રાપ્ત છે અને તે હક્ક જ્યાં સુધી ઇટાલીનું બંધારણ પોતાનામાં પરિવર્તન ન કરે ત્યાં સુધી ચાલુ રહે છે. ભારતીય બંધારણ પ્રમાણે કેન્દ્રીય પ્રધાનપદભાર માટે માટે એવી વ્યક્તિનું ચયન ન થઈ શકે કે જેનું વલણ કોઈ વિદેશી નાગરિકતા પ્રાપ્ત કરવા માટે યોગ્ય હોય. આ જ કારણસર સોનિયા ગાંધીને અબ્દુલ કલામ સાહેબે યોગ્ય ગણ્યા ન હતા. (એ પછી જે નાટક નહેરુવીયન કોંગ્રેસીઓએ કર્યું તે આપણે સૌએ જોયું હતું). રઘુરામ રાજને ગ્રીનકાર્ડ માટે સ્પષ્ટતા કરવા જેવી હતી. સરકારી નોકરી પ્રાપ્ત કરતાં અગાઉ જે તે ઉમેદવાર ગ્રીન કાર્ડ વિષયક શપથ પૂર્વક ઘોષણા કરે તે અનિવાર્ય ગણાવું જોઇએ. સામાન્ય કર્મચારીઓ માટે તો પાસપોર્ટ માટેની અરજી કરતાં અગાઉ સરકારનું “નો ઓબ્જેક્શન (આક્ષેપ હીનતા)” પ્રમાણ પત્ર લેવું પડતું હોય છે. રાઘુરામ રાજન આ વાત ન સમજી શકે  એમ માની ન શકાય.

SWAMI IS 3 IN 1

એ અમે નહીં કરીએ

હવે તમે જુઓ. સુબ્રહ્મનીયન સ્વામી એ અમુક મુદ્દાઓ રઘુરામ રાજન સામે ઉઠાવ્યા. સમાચાર માધ્યમોએ સ્વામીએ ઉઠાવેલ મુદ્દાઓની ચર્ચા કરવી જોઇએ. પણ જેમ નહેરુવીયન કોંગી કલ્ચર ની રઘુરીતિ પ્રમાણે આ વાત ટાળી જ દીધી. સરકારી નોકરોની જેમ આ મૂર્ધન્યોને (ડીબી – તંત્રીલેખ) માથા ફોડીના કામ કરવા ગમતાં નથી. સહેલો રસ્તો એ છે કે રઘુરામ રાજનને બહુશ્રુત બહુજ્ઞ પંડિત સાક્ષર ચીતરી દો.  તેની સામે સુબ્રહ્મનીયન સ્વામીને વિઘ્નકારક, ફોગટના કોર્ટકેસો કરનારા અને ખ્યાતિ ભૂખ્યા ચીતરી દો. એટલે વાત પૂરી. સાધ્યં ઇતિ સિદ્ધં. અભણ, અલ્પજ્ઞ, સર્વ ક્ષેત્રીય (સબબંદરી વેપારીઓએ) કટારીયાઓ અને તંત્રીઓએ એક સરળ પ્રણાલી સ્થાપી છે. આનાથી આપણા વાચકોના જ્ઞાનમાં કશી વૃદ્ધિ થાય નહીં અને આપણો સ્વામી સુબ્રહ્મનીયનને ભાંડવાનો એજંડા પૂરો પણ થાય. સુબ્રહ્મનીયન સ્વામી પણ આમ તો પંડિત છે. અર્થશાસ્ત્રમાં પણ તેમણે પંડિતાઈનું પ્રમાણ પત્ર   મેળવ્યું છે. તે ઉપરાંત તેઓશ્રીએ પણ વિદેશી માન્ય વિશ્વવિદ્યાલયોમાં પ્રવચનો આપ્યા છે. તેઓ પણ અર્થતંત્રના સલાહકાર બન્યા છે. આ ઉપરાંત તેઓશ્રી “એક માણસના બનેલા સૈન્ય” તરીકે જેનું નામ લેતા પણ આપણા અખબારી અને ચેનલી મૂર્ધન્યો પારાવાર ડરતા હોય છે તેવા નહેરુવીનોના અંતેવાસીઓને પરાજિત કર્યા છે. તેટલું નહીં નહેરુવીયન વંશજોને અને તેમના સાંસ્કૃતિક સાથીઓને પણ હાંફળા ફાંફળા કરી દીધા છે. પણ આપણા ઉપરોક્ત મૂર્ધન્યો સ્વામી સુબ્રહ્મનીયન વિષે આવી તથ્યવાળી વાતો નહીં કરે નહીં કરે અને નહીં કરે. કારણ કે તેમની કાર્યસૂચિ (એજન્ડા)માં આ કામ નથી. દાણા પાણીનો સવાલ છે.

શિરીષ મોહનલાલ દવે

ટેગ્ઝઃ

પ્રમાણપ્રત્ર, યોગ્યતા, સરકારી પદની યોગ્યતા, સરકારી અધિકારી, ક્ષેત્રનો અનુભવ, વિદ્વાન, મૂર્ધન્ય, વિશ્લેષક, કટારીયા, લેખકો, પંડિતાઈ નું પ્રમાણપત્ર, ડૉક્ટરેટ, રીઝર્વબેંકના ગવર્નર, સંવિદક, નિવિદા, મહાપદાધિકારી, કેન્દ્ર સરકાર, કેવીયેટ, નિયંત્રણ, નહેરુવીયન, ફરજંદ, રાષ્ટ્રીયકરણ, ક્રાંતિકારી કદમ, મનમોહન સિંહ, રઘુરામ રાજન, સુબ્રહ્મનીયન સ્વામી, આર્થિક સલાહકાર, વિશ્વબંધુ ગુપ્તા, ક્ષતિ રહિત પ્રણાલી, સીક્યોરીટી સ્કૅમ, કૌભાંડ, હર્ષદ મહેતા, બનાવટી ચલણી નોટો, સરકારી બેંકોના એટીએમ, ગ્રીન કાર્ડ, સોનિયા ગાંધી

 

 

“૨૫મી જુન” ઈન્દિરાઈ કટોકટી એક અધમાધમ કૃત્ય

હાજી, આજનો દિવસ ભારત માટે, ભારતના જનતંત્રીય ઇતિહાસના પ્રકરણોમાં કાળો દિવસ છે.

Emergency

પ્રાચીન ભારતનો ઇતિહાસ “સત્યના આદર” દર્શાવતા અનેક પ્રકરણોથી સુશોભિત છે. મધ્યયુગી કાલીમાઓ થી કલંકિત પણ છે. પણ આ મધ્યયુગી કાલીમાઓમાં પણ સુવર્ણમય પ્રકરણોનો તૂટો નથી.

૧૯૪૭માં નહેરુએ પોતાનું પોત પ્રકાશ્યું. ગાંધીજી સામે ત્રાગુ કર્યું અને ગાંધીજીએ તેમને કામ ચલાઉ સમય માટે વડા પ્રધાન પદ તરીકે સ્થાપવા માટે ભલામણ કરી. લોકશાહીમાં કશું કાયમી હોતું નથી. આ વાત ગાંધીજી પણ જાણતા હતા. પણ ભારતની જનતા અભણ અને અબુધ હોવાના કારણે, નહેરુના એ અપ્રત્યક્ષ પ્રચારમાં આવી ગઈ કે નહેરુને તો  યાવત ચંદ્ર દિવાકરૌ માટે વડા પ્રધાન પદ પર સ્થાપ્યા છે. ભારતના દુર્ભાગ્યે ગાંધીજી અને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ વહેલા ગુજરી ગયા અને તે પછી ભારતના મૂર્ધન્યો પણ ઉણા ઉતર્યા.  આમ થવાથી ૧૯૭૫માં ચાલુ થનારી કાળરાત્રીના બીજ વવાયાં.

આમ તો નહેરુએ લોકશાહીના બણગાં બહુ ફૂંકેલા. અયુબખાનના માર્શલ લૉની ભર્ત્સના અને ઇસ્કંદર મીર્ઝાએ પ્રસ્તૂત કરેલા જોડાણનો પ્રસ્તાવ પણ લોકશાહીના મુદ્દા ઉપર જ ઠૂકરાવેલ.

આ બધું નહેરુએ પોતાની સર્વોચ્ચતા જાળવી રાખવા માટેની વ્યુહરચનાના ભાગ રુપે કર્યું હોય તેવું લાગે છે.

જનતંત્રનું હાર્દ

૧૯૬૨માં ચીને ભારત ઉપર જે સરળતાથી વિજય પ્રાપ્ત કરેલ, તે જોતાં અને નહેરુએ તે પરત્વે ઘર આંગણે જે રીતરસમો અપનાવી તે જોતાં નહેરુની નૈતિક જવાબદારી હતી કે તે વડાપ્રધાનપદે થી રાજીનામું આપી દે. જનતંત્રનું આ હાર્દ છે. પણ નહેરુની જનતંત્રની ઓળખ નૈતિકતાના આધાર ઉપર રચાયેલી ન હતી. ભારતના મૂર્ધન્યોની સમજ પણ કેટલાક અંશે તેવી જ હતી. તેથી ૧૯૬૨ના કારમા પરાજય પછી પણ આ મૂર્ધન્યોએ ફક્ત સંરક્ષણ પ્રધાનના રાજીનામાની જ વાત કરેલ. અને તે પણ નહેરુએ નકારેલ અને પોતાની વાત ઉપર અડગ રહેલ.

પણ પછી થયું એવું કે તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ ડૉ રાધાકૃષ્નને નહેરુને ગર્ભિત ધમકી આપી કે તેઓ વડાપ્રધાન બદલી શકે છે ત્યારે નહેરુની શાન ઠેકાણે આવી અને સંરક્ષણખાતાના બે હિસ્સા કરી નાખ્યા. સંરક્ષણનો શસ્ત્રોત્પાદનનો હિસ્સો મેનનને આપ્યો. સંરક્ષણનો વહીવટી હિસ્સો યશવંત રાવ ચવાણને આપ્યો.

નહેરુને ખ્યાલ આવી ગયો કે હવે તેમના વળતા પાણીની શરુઆત થઈ ગઈ છે અને તેમણે કરેલી હિમાલય જેવડી ભૂલોના પાપ છાપરે ચડીને પોકારશે. પોતે શારીરિક રીતે અશક્ત થઈ ગયા હોવાં છતાં પણ તેઓશ્રી આ બધું દબાવવા વડાપ્રધાન પદે ચાલુ રહ્યા. અને એવી ગોઠવણ કરી કે તેમના પછી તેમના અનુગામી તેમના ફરજંદ જ બને. આ બધાં વલણો લોકશાહી મનોવૃત્તિના નથી જ નથી જ.

આ બધી વાતો શું મૃત્યુ પામેલી વાતો (ડેડ ટોપિક) નથી?

આ બધી વાતોને શા માટે યાદ કરવી જોઇએ? આ બધી વાતોની ચર્ચાનો અત્યારે સંદર્ભ શું અને આ બધી વાતોનું પ્રાસ્તૂત્ય શું?

he should not play nuicense

આપણા ભારતની પૌરાણિક વાર્તાઓમાં રાક્ષસ આવતા હોય છે. તેમાં કોઈએક રાક્ષસને વરદાન મળ્યું હોય છે કે તેનું લોહીનું ટીપું જો જમીન ઉપર પડે તો તેમાંથી અનેક રાક્ષસ ઉત્પન્ન થાય.  આમ તો આ બધી વાતો ઇતિહાસને રસપ્રદ બનાવવા માટે હોય છે પણ ક્યારેક રુપકો દ્વારા બોધ પણ હોય છે.

જે રાક્ષસીય વૃત્તિનું વલણ મનમાં પ્રચ્છન્ન રુપે પડેલું હોય છે તે સૌ પ્રથમ શરુઆતમાં અપ્રચ્છન્ન રુપે તે અને બીજા સ્વરુપે આવે. જોકે આ અપ્રચ્છન્ન સ્વરુપ ભવિષ્યમાં આવનાર અઘોર અપ્રચ્છન્ન સ્વરુપનો અણસાર તો આપે જ છે. પણ આ પ્રારંભિક અપ્રચ્છન્ન સ્વરુપ માયાવી હોવાથી કેટાલાક મૂર્ધન્યો ઓળખી શકતા નથી.

જેઓ ૧૯૬૩માં બાબાગાડીથી ચાલતા ન હતા તેઓ નહેરુના “કામરાજ પ્લાન”ને યાદ કરે. નહેરુની આપખુદી મનોવૃત્તિનું આ અપ્રચ્છન્ન સ્વરુપ હતું. પણ તે માયાવી હતું. તેથી કેટાલાક મૂર્ધન્યોએ તાલીઓ પણ પાડેલી. કેટલાકે તેમાં પોતાનો રાજકીય લાભ જોયો, એટલે ખૂશ થયા. કેટલાક મોરારજી દેસાઈને પોતાના રાજકીય શત્રુ માનતા હતા એટલે ખુશ થયા અને તાલીઓ પાડી.

જ્યારે ઇન્દિરા ગાંધીએ રાજાઓના સાલીયાણા અને વિશેષાધિકારો નાબુદ કર્યા ત્યારે આજ લોકોએ તાલીઓ પાડેલી. બેંકોના રાષ્ટ્રીયકરણની પણ આજ લોકોએ તાલીઓ પાડેલ. નહેરુવીયનોમાં પ્રચ્છન્ન રીતે પડેલી આપખુદી મનોવૃત્તિને આપણા મૂર્ધન્યો જાણવા છતાં અજ્ઞ રહ્યા.

૧૯૬૯માં કોંગ્રેસના ભાગલા પડ્યા અને નહેરુવીયન કોંગ્રેસ ખુલ્લી રીતે “ગાયવાછરડાના ચિન્હ સાથે” બહાર આવી. તેને લોકસભાની ચૂંટણીમાં પ્રચંડ બહુમતિ મળી. ૧૯૭૧માં ના રાજ્યોની ચૂંટણીમાં પણ પ્રચંડ બહુમતિ મળી.

“કેટલાક લોકો અમને કામ કરવા દેતા ન હતા” ઇન્દિરા ઉવાચ

“કેટલાક લોકો (આ ગઢ્ઢા બુઢ્ઢા લોકો) અમને કામ કરવા દેતા ન હતા. આજ લોકો મારા પિતશ્રીને (બાપાને) પણ કામ કરવા દેતા ન હતા. “

ઇન્દિરાના આ બહાનાને મૂર્ધન્યોએ માન્ય રાખ્યું. ૧૯૭૦થી ૧૯૭૫ સુધીનો સમય ઇન્દિરાગાંધી માટે જનસમુદાયને આપેલા વચનો પાળવા માટે રાજકીય રીતે યોગ્ય સમય હતો.

સમસ્યાઓ કઈ હતી?

(૧) ગરીબી, નિરક્ષરતા, બેકારી

(૨) જીવન જરુરી વસ્તુઓની તંગી

(૩) એક કરોડ બાંગ્લાદેશી ઘુસણખોરોની વાપસી

ઇન્દિરા ગાંધી માટે કોઈ બહાનું ન હતું કે તે પોતાના ઉપરોક્ત આપેલા વચનો આંશિક રીતે પણ પૂરા ન કરી શકે.

પણ થયું તેથી ઉંધું

ગરીબી અને નિરક્ષરતા તો એકબીજા સાથે સંકળાયેલા છે. બેકારી અને અછત પણ એકબીજાના વિરોધાભાષી છે. દૂધ, કોલસા, ગોળ, ખાંડ, અનાજ, સીમેન્ટ, લોખંડ, કાપડ (જાડું કાપડ), વિગેરે જેવી અનેક વસ્તુઓની પારાવાર તંગી હતી. અને તેના કાર્ડ અથવા પરમીટ બનતી હતી. અને આવી પરિસ્થિતિ વધુને વધુ વિકટ થતી જતી હતી. બંગ્લાદેશી ઘુસણખોરોની સંખ્યા તો વધતી જતી હતી. ઇન્દિરાએ પાકિસ્તાનના શરણાર્થી ૯૨૦૦૦+ સૈનિકોને છોડી દીધા હતા. પણ પાકિસ્તાને પૂર્વપાકિસ્તાન સરહદે પકડાયેલા ૪૫૦ ભારતીય સૈનિકોને છોડ્યા નહીં.

આમ આ નહેરુવીયન ફરજંદમાં તેમાં રહેલા સ્વકેન્દ્રીય અને આપખુદી દુર્ગુણો તેના નગ્ન સ્વરુપે પ્રકટ થયા. આ જ દુર્ગુણો નહેરુમાં શરુઆતમાં પ્રચ્છન્ન રીતે રહેલા હતા અને તે પછી તે દુર્ગુણો માયાવી રીતે અપ્રચ્છન્ન થયા હતા.

ભ્રમભરી માન્યતા

આ બધું હોવા છતાં પણ આજની તારીખમાં કેટલાક મૂર્ધન્યો ઇન્દિરાને એક નિડર અને બાહોશ વ્યક્તિમાને છે. તેઓ ઇન્દિરાની આપખુદીને એક બાજુ મુકી દે છે અને કહે છે કે એ બધું ખરું પણ તેણે એક વખત તો પાકિસ્તાનને હરાવી દીધું ને? તેને કેવો પાઠ ભણાવી દીધો?

વાસ્તવમાં આ એક ભ્રમ છે

આ ભ્રમની વિગતવાર ચર્ચા આજ બ્લોગ સાઈટ ઉપર અન્યત્ર વિસ્તારથી બતાવી છે.

પહેલાં તો એ સમજી લેવું જોઇએ કે તત્કાલિન પૂર્વ પાકિસ્તાનની જનતા, પશ્ચિમ પાકિસ્તાનથી અલગ થવા આંદોલન કરતી હતી. તત્કાલિન પાકિસ્તાનનું લશ્કર અનેક મોરચે લડતું હતું. ભારતીય લશ્કરને પૂર્વપાકિસ્તાની જનતાનો સાથ હતો. કોઈ પણ યુદ્ધ જનતાના સાથ વગર જીતી સકાતું નથી. ભારતના લશ્કરને આ યુદ્ધ જીત્યા છૂટકો ન હતો. અને એક વાત લખી લો. ભારતીય લશ્કરને જ્યારે સજ્જ રાખવામાં આવ્યું હોય ત્યારે તે કદી હાર્યું નથી. જેમ ૧૯૬૨નું યુદ્ધ હારવામાં નહેરુની મૂર્ખામી કારણભૂત હતી, તેમ સિમલા કરારમાં ઇન્દિરાની મુર્ખામી કારણભૂત હતી. ઇન્દિરાએ જિતેલા યુદ્ધને સંપૂર્ણ પરાજયમાં ફેરવું નાખ્યું.

સિમલા કરાર

ભુટ્ટો સાથે ઇન્દિરાએ પ્રચ્છન્ન રીતે શી લેવડદેવડ કરી આપણે જાણતા નથી. પણ સિમલા કરાર અગાઉ ઇન્દિરા ગાંધીએ ઘણા ફડાકા માર્યા હતા કે આવખતે તો પેકેજ ડીલ જ કરી શું અને ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેની દરેક સમસ્યાનો નિવેડો લાવીશું.

આથી વિશેષ પાકિસ્તાનને દબાવવાનો સારો મોકો મળવાનો ન હતો. જો ઇન્દિરાએ ધાર્યું હોત તો પાકિસ્તાન અને ભારત વચ્ચેની દરેક સમસ્યાનું નિવારણ કરી શકાયું હોત. પણ એવું કશું થયું નહીં. પાકિસ્તાનને બધું જ આપી દીધું. એટલી હદ સુધી કે પાકિસ્તાન હસ્તક કાશ્મિરનો જે હિસ્સો ભારતીય લશ્કરે જીત્યો હતો તે પણ પાકિસ્તાનને પરત કર્યો. (વાસ્તવમાં આ ગેરબંધારણીય છે).

ભારતને કશું જ મળ્યું નહી. કાશ્મિરના મુદ્દે પણ સમાધાન ન કર્યું.

ભૂટ્ટોએ કહ્યું “હે ઇન્દિરાબેન, ધારો કે આપણે કાશ્મિરની સમસ્યાનો   નિવેડો લાવતો કરાર કરીએ અને હું પાકિસ્તાન જાઉં તે પછી મારું ખૂન થઈ જાય તો આવા કરારનો અર્થ શો રહેશે?”

ઇન્દિરાના ભેજામાં આ તર્ક શીરાની જેમ ઉતરી ગયો અને એક વ્યંઢ કરાર કર્યો કે “કાશ્મિરનો પ્રશ્ન, ફક્ત દ્વિપક્ષીય વાતચીતથી જ હલ કરીશું”.

ઊંટે કાઢ્યા ઢેકા તો (ઊંટથી વધુ બુદ્ધિશાળી) માણસે કર્યા ટેકા. પાકિસ્તાનના રાજકીય નેતાઓએ ઇન્દિરાની બેવકુફી (જો ટેબલ નીચે ઇન્દિરા ગાંધીએ ભૂટ્ટો પાસેથી કશી લેવડ ન કરી હોય તો ખચિત રીતે આમેય નહેરુવીયન કોંગ્રેસ કે જેના અઢારે અંગ વાંકા છે તે સિદ્ધ થયું)  સિદ્ધ કરી.

પાકિસ્તાને સમય જતાં આતંકવાદ દ્વારા અને ધર્મના નામ દ્વારા કાશ્મિરને અશાંત કર્યું. અત્યારની દરેક સમસ્યાના મૂળ, નહેરુ-ઈન્દિરાનું શાસન છે. પણ કેટલાક મૂર્ધન્યો આ નહીં સમજે કારણકે તેમના માટે પોતાના રાજકીય અસ્તિત્વનો સવાલ છે.

જેઓ કટોકટીના કાળમાં જન્મ્યા ન હતા કે, જેઓ તે સમયે બાબાગાડી ચલાવતા હતા અને ભારતના રાજકારણના અર્વાચીન કાળના ઇતિહાસથી અજ્ઞ રહ્યા તેઓ, અને જેઓ, કટોકટી વખતે ઠીક ઠીક વયસ્ક હતા પણ પોતાના રાજકીય અસ્તિત્વ (પોતાની કટારોના રક્ષણ) માટે દેશને નહેરુવીયન કોંગ્રેસના કાળા કરતૂતોથી અજ્ઞ રાખવા માગે છે તેઓ ઘણા સત્યો છૂપાવશે.

શું કટોકટી સિમલા કરારની બેવકુફીને કારણે લદાઈ હતી?

ના ભાઈ ના. જો આપણા મૂર્ધન્યો એટલા સજાગ હોત તો ૧૯૫૨માં જ નહેરુવીયન કોંગ્રેસનો ખાત્મો થઈ ગયો હોત.

આ કટોકટી સામે લડનારાઓમાં હિરો કોણ કોણ હતા?

આમ તો ગુજરાતના નવનિર્માણના આંદોલનને કટોકટી સાથે ઘનિષ્ટ સંબંધ છે. આ આંદોલનને કારણે જયપ્રકાશ નારાયણ (મહાત્મા ગાંધીના અનુયાયી અને સર્વોદય નેતા) ને લાગ્યું કે જે ગુજરાતમાં થઈ શકે છે તે દેશમાં પણ થઈ શકે છે. ગુજરાતની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં નહેરુવીયન કોંગ્રેસનો અશ્વમેઘી પરાજ્ય પણ કારણભૂત છે. પણ સૌથી મોટું કારણ અલ્હાબાદ ઉચ્ચ ન્યાયાલય દ્વારા ઇન્દિરાની લોકસભાની સદસ્યતા રદ થવી તે અને ઇન્દિરાને છ વર્ષ માટે ચૂંટણી લડવામાટે અયોગ્ય જાહેર કરવી તે હતું.

જે વ્યક્તિની સંસદ સદસ્યતા રદ થઈ હોય અને તે માટે અયોગ્ય જાહેર થઈ હોય તે વ્યક્તિ વડાપ્રધાન પદ ઉપર કે સાદા પ્રધાન પદ ઉપર પણ રહી જ ન શકે. કારણ કે જે વ્યક્તિ સંસદ સદસ્ય બનવાની યોગ્યતા જ ન ધરાવતી હોય તે છ મહિનામાં સંસદ સદસ્યતા પ્રાપ્ત જ ન કરી શકે. કાયદેસર અને નૈતિક રીતે પણ ઇન્દિરા ગાંધીએ વડાપદ છોડવું જ જોઇએ.

નહેરુવીયનોના નૈતિક મૂલ્ય યુકેના નેતાઓથી ઘણા ઉતરતી કોટીના છે.

બ્રીટનના વડાપ્રધાન “યુરોપીયન યુનીયનમાંથી બ્રીટન ખસી જાય” એ મુદ્દા ઉપર જનમત લે અને એ જનમતમાં જો પરિણામ પોતે જેની હિમાયત કરતા હોય તેથી વિરુદ્ધ આવે તો પણ રાજી નામું આપી દે છે. પણ અહીં ભારતમાં તો નહેરુવીયન સંસ્કાર હતા જે કહેવાતા સમાજવાદી સંસ્કાર હતા. અને સમાજવાદીઓ (સામ્યવાદીઓ) કદી શાધનશુદ્ધિમાં માનતા જ નથી. સત્તાપ્રાપ્તિ અને સત્તાની જાળવણી માટે તેઓ ગમે તે હદે જઈ શકે છે. ઇન્દિરા ગાંધીએ તેવું જ કર્યું.   

ઇન્દિરાના ભક્તો ચૂટણી હાર્યા પછી અંદરખાને એવો પ્રચાર કરતા હતા કે “અમારી માઈ તો વડાપ્રધાન પદ છોડવા તૈયાર જ હતી પણ સંજય ગાંધીએ લાફાવાળી કરી એટલે તેને વડાપ્રધાનપદે ચાલુ રહેવું પડ્યું” ઓળઘોળ કરીને બધો દોષનો ટોપલો સંજય ગાંધી ઉપર નાખી દે છે. સંજય ગાંધીના મરી ગયા પછી તો ઇન્દિરા પ્રેમીઓ જાહેરમાં પણ આવી વાતો કરે છે. આવી તો ઘણી ફોગટ વાતો કરે છે જેમકે “અમારી માઈ કંઈ કટોકટી લાદીને ખુશ થઈ ન હતી. તે બહુ દુઃખી દુઃખી રહેતી હતી. રાત્રે સરખી રીતે સુઈ શકતી પણ ન હતી.”

જો કે આ બધાં જુઠાણા છે અને તે અર્થહીન પણ છે. ૬૬૦૦૦+ માણસોને ગુનાવગર જ જેલમાં પૂરી દેવા અને ૬૬૦૦૦ કુટૂંબોના જનજીવનને ખોરંભે પાડી દેવું અને દુઃખી દુઃખી કરી દેવા તેની સજા તો આજીવન કારાવાસ કે દેહાંત દંડ જ હોઈ શકે. પણ આપણા ઘણા મૂર્ધન્યો “દયા … માયા” ની સુષ્ઠુ સુષ્ઠુ વાતો કરે છે.

નહેરુવીયન કોંગ્રેસીઓ એને એક “ક્ષતિ” માને છે. કેટલાક મૂર્ધન્ય કટોકટીને એક ખરાબ પ્રકરણ માને છે. કેટલાક કહે છે કે માઈએ પોતાના મતવિસ્તારમાં ઘરે ઘરે જઈ માફી માગેલી. “જંગલમેં મોર નાચા … કિસીનેના દેખા… “ જેવી વાત છે.

આપણા ફિદા હુસેન કટોકટીને “એક છીંક” સાથે સરખાવે છે. અરે ભાઈ એવી તે કેવી રાક્ષસી છીંક કે ૬૬૦૦૦+ના જીવન પાયમાલ થઈ જાય, બાજપેયીને કમરમાં દુઃખાવો થઈ જાય અને જયપ્રકાશનારાયણ જેવા મરણાસન્ન થઈ જાય?

શું કટોકટી પાછળ કોઈ સિદ્ધાંત હતો?

દેશના ઉદ્ધારની કોઈ વાત હતી?

જો કે પ્રચાર તો એવો જ હતો.

કટોકટી તેના ભારથી જ તૂટી પડે તેમ બનવા માંડ્યું. ઇન્દિરાગાંધી વિદેશોમાં બહુ બદનામ થવા માંડી. તેના પિતાશ્રીના વખતમાં ઓછામાં ઓછું લોકશાહી તો હતી.

અજ્ઞાની મૂર્ધન્યો અને અજ્ઞાની ટીવી ચેનલો

ઘણા એવું માને છે કે ઇન્દિરા ગાંધીએ ચૂંટણી આપતાં પૂર્વે કટોકટી હટાવી લીધી હતી. આ કાંતો અજ્ઞાન છે અથવા તો તેઓ પોતે બાબાગાડી ચલાવતા હતા એમ દર્શાવવા માગે છે. ઇતિહાસનું જ્ઞાન હોવું આવશ્યક છે.

ઈન્દિરા ગાંધી પોતે પોતાના મતવિસ્તારમાંથી ૫૫૦૦૦+ મતથી ચૂંટણી હાર્યા. સંજય ગાંધી ૮૫૦૦૦+ મતથી ચૂંટણી હાર્યા. આખી નહેરુવીયન કોંગ્રેસ ઉત્તર ભારતમાંથી સાફ થઈ ગઈ. કહેવાય છે કે ઇન્દિરા ગાંધીએ લશ્કરને સત્તા સંભાળી લેવાનું કહ્યું. પણ લશ્કરે ના પાડી દીધી હતી.

ચૂંટણી હાર્યા પછી, ઇન્દિરા ગાંધીએ કટોકટી હટાવી અને કહ્યું કે જો નવી સરકારને યોગ્ય લાગે તો તે કટોકટી ફરીથી લગાવી શકે છે.

જો ઇન્દિરા ગાંધીએ, પોતે અવારનવાર જાહેર કર્યા પ્રમાણે દેશના હિતમાં કટોકટી લાદી હતી તો પોતાના કહેવાતા દેશપ્રેમી સિદ્ધાંત પ્રમાણે, ચૂંટણી પરિણામ આવી ગયા પછી પણ કટોકટી ચાલુ રાખવી જોઇતી હતી. કારણ કે પોતાના સિદ્ધાંતમાં તો બાંધછોડ કરી જ ન શકાય. ઇન્દિરા ગાંધીએ તો એમ કહેવા જેવું હતું કે “મેં તો દેશના હિતમાં કટોકટી લગાવી હતી. હવે જો તમને એમ લાગતું હોય કે કટોકટી દેશના હિતમાં નથી તો તમે હટાવી લેજો”. ટૂંકમાં કટોકટી હટાવવાનો મુદ્દો ઇન્દિરા ગાંધીએ નવી સરકાર પર છોડવા જેવો હતો. પણ ખાટલે ખોડ એ હતી કે ઇન્દિરા ગાંધીએ પોતાની સત્તા ટકાવી રાખવા માટે જ કટોકટી લાદી હતી.

નહેરુવીયન કોંગ્રેસના નેતાઓના ઇન્દિરાઈ સંસ્કાર

લાખ રુપીયાનો સવાલ એ છે કે હાલની નહેરુવીયન કોંગ્રેસના નેતાઓ, ઇન્દિરાઈ સંસ્કારમાંથી બહાર આવ્યા છે?

ના જી. રજમાત્ર નહીં. નહેરુવીયન કોંગ્રેસની મનોવૃત્તિ હજી ઇન્દિરાઈ જ રહી છે. તેઓ કેટલા વિઘ્નસંતોષી અને કેટલા બધા બદલાની ભાવનાવાળા છે તે આપણે “સીતારામ કેસરી, કિરણ બેદી, બાબા રામદેવ, નરેન્દ્ર મોદી, અમિત શાહ વિગેરેના કિસ્સાઓમાં જોયું જ છે.”

રાક્ષસને જો સાવધાની રાખ્યા વગર મારીએ તો અનેક રાક્ષસો ઉત્પન્ન થાય. નહેરુવીયન કોંગ્રેસે રાજકીય મૂલ્યો, નૈતિક મૂલ્યો અને સામાજિક મૂલ્યોનો એટલી હદ સુધી વિનીપાત કર્યો છે કે આજે સમાજનો મોટો ભાગ આ મૂલ્યોની અવગણના કરતો થઈ ગયો છે. સામ્યવાદીઓની તો વાત છોડો, પણ માયા, મુલાયમ, કરુણા, લાલુ, જયા, મમતા, કેજ્રી … વિગેરે જેવા અનેક રાક્ષસો બિન્ધાસ્ત ફર્યા કરે છે.

નરેન્દ્રમોદીનું કામ સરળ નથી. કારણ કે આ રાક્ષસી ચેપથી બીજેપીના કેટલાક નેતાઓ પણ બકાત નથી.

મોદી-ફોબીયા પીડિત મૂર્ધન્યો “કટોકટી દિન”ને કેવી રીતે મુલવશે?

તેઓ કહેશે;

“બીજેપીને (નરેન્દ્ર મોદીને આજના ૨૫મી જુનના દિને) મરોડ માસ્તરીનો ભરપૂર મોકો મળી રહેશે. “(બીજેપી નેતાઓ ) જેલમાં ગયેલા એટલે તેમની પાસે હક્કસરની સુવિધા છે.

“આમ તો બીજેપી કોંગ્રેસયુક્ત થતો જાય છે પણ તે વાતો કોંગ્રેસ મુક્ત ભારતની કરે છે.

“ભાજપ કટોકટી વિષે બઢીચઢીને બોલશે.

“કોંગ્રેસ મુક્ત ભારત તેનું પ્રિય સુત્ર છે”

“કટ્રોકટીમાં અડવાણીજીએ જેલ બેઠા એક પુસ્તક લખેલું …. હવે એ ઘેરબેઠાં ….”  (કેવો સરસ પ્રાસ છે … હેં …  “જેલબેઠા”    અને “ઘેરબેઠા” એમ વિચારી મોદી/બીજેપી ફોબીયા પીડિતો ખુશ થશે)

બીજેપી ફોબિયા પીડિતો શું કહે છે?

“આમ તો જ્યારે નરેન્દ્રમોદીનું નામોનિશાન ન હતું ત્યારે ૨૦૦૧ સુધી આપણું પ્રથમ ટાર્જેટ અડવાણી હતા. તેમણે યાત્રા કાઢી. બાબરી મસ્જીદ ધ્વસ્ત કરી. હિન્દુ-મુસ્લિમ માહોલ બગાડ્યો વિગેરે વિગેરે એવા આરોપો કરવામાં અને અડવાણીને ભાંડવામાં આપણે વ્યસ્ત રહેતા હતા. જો કે આપણું કમભાગ્ય કે નરેન્દ્રમોદી, બાબરી ધ્વંસ વખતે રાજકારણની સત્તાની ક્ષિતિજ ઉપર કે આમેય ક્યાંય આપણને તો “સબ્જેક્ટ મેટર” તરીકે દેખાતા ન હતા. નહીં તો આપણે બાબરી ધ્વંસ માટે તેમને જ લક્ષ્ય બનાવત.  

જુઓને આ અડવાણી જીન્નાની મજાર ઉપર મસ્તક ટેકવી આવ્યા એટલે જોકે આપણે એમ જરુર કહ્યું કે “મુસ્લિમોને વહાલા થવા … “ આ કર્યું. પણ તે પછી આપણા નહેરુવીયન કોંગ્રેસી નેતાઓએ મોરચો સંભાળી લીધો… (કારણકે નહેરુના જીન્ના નંબર વન દુશ્મન હતા), એટલે અડવાણીની વગોવણીનો ક્વૉટા પૂરો થયો. જેલબેઠા અડવાણીએ બુક લખેલી અને ઘેરબેઠા અડવાણીએ કહેલ કે કાયદો ભલે બદલ્યો પણ કટોકટી ફરીથી આવે તે નકારી ન શકાય. હવે આમ તો આ અડવાણીજીએ નરેદ્ન મોદીનો ચૂંટણીનેતા તરીકે વિરોધ કરી એવો સંદેશો આપેલ કે તેઓશ્રી નરેન્દ્ર મોદીની વિરુદ્ધ છે. આ વિરુદ્ધ હોવું એટલે શત્રુ હોવું તે સત્ય છે એમ માનવું જ પડે. શત્રુના શત્રુ મિત્ર. એટલે હવે અડવાણીને આપણે મિત્ર માનવાના છે અને તેમને મોટાભા માનવાના છે. એટલે અડવાણી એમ કહે કે  “કટોકટી ફરીથી આવે તે નકારી ન શકાય” એ ઉચ્ચારણને આપણે મોદી સાથે સાંકળવાનું છે. એટલે “ભરેલી બંદૂક” મોદી સામે તાકો.

“ઇન્દિરાઈ કટોકટીને બાજુ પર મુકી હિટલરને યાદ કરો. અને મોદીને હિટલર સાથે સાંક્ળો. આર એસ એસના એક ધડાએ ઇન્દિરા ગાંધી સાથે (સહકારની) સમજુતી કરી એવું બભમ બભમ લખો. દેવરસને યાદ કરો. સુબ્રહ્મનીયન સ્વામી કેમ ભાગી ગયા તે માટે કંઈક વિતંડાવાદી કે બભમ બભમ લખો. મૂળમાં લખવાનું છે “ઇન્દિરાઈ કટોકટી” વિષે પણ બધા જ ગોદાઓ નરેન્દ્ર મોદી/બીજેપીને જ મારો અને લેખ પૂરો કરો.

હાજી મોદી/બીજેપી ફોબિયા પીડિતો પાસે આવી જ અપેક્ષા અપેક્ષા હતી. અને સાચે સાચ આવું જ થયું.

હવે હે વાચક મિત્રો, તમને થશે કે જેઓ પોતે કટોકટીમાં કારાવાસી થયા હતા તેઓ “ઇન્દિરાઈ કટોકટી” ને આજના કપરમા દિવસે યાદ કરવાને બદલે આ મોદી-ફોબીયા પીડિતો મોદીને અને બીજેપીને કેમ ગોદા મારે છે? શું તેઓ કટોકટીના પ્રહારોને ભૂલી ગયા છે?

ભાઈઓ સંસ્કૃતમાં એક શ્લોક છે.

સારમેય શ્ચ અશ્વસ્ય, રાસભસ્ય વિશેષતઃ, મુહૂર્તાત્‌ પરતો નાસ્તિ પ્રહારજનિતા વ્યથા

કુતરામાં અને ઘોડામાં અને વધુ પ્રમાણમાં તો ગધેડામાં, તેના ઉપર કરવામાં આવેલા પ્રહારની વ્યથા વધુ ટકતી નથી.

કદાચ દાણાપાણીનું અવયવ (પ્રભાવ ફેક્ટર) કામકરતું હશે?

સૌ પોતપોતાના ડીએનએ-આરએનએ પ્રમાણે વર્તે છે.

શિરીષ મોહનલાલ દવે

 ટેગ્ઝઃ ૨૫મી જુન, ઈન્દિરાઈ કટોકટી, અધમાધમ કૃત્ય, જનતંત્રના ઇતિહાસ, કાળો દિવસ, પ્રચ્છન્ન, માયાવી અપ્રચ્છન્ન, મહાત્મા ગાંધી, વલ્લભભાઈ પટેલ, કાળ રાત્રી, લોકશાહી મનોવૃત્તિ, બાંગ્લાદેશી ઘુસણખોરો, ૯૨૦૦૦ સૈનિકો, આપખુદી દુર્ગુણો, સ્વકેન્દ્રી, પાકિસ્તાનનું લશ્કર, લેવડદેવડ, પેકેજ ડીલ, અર્વાચીન કાળના ઇતિહાસ, સમાજવાદી સંસ્કાર, સત્તાપ્રાપ્તિ અને સત્તાની જાળવણી, દેશના હિતમાં કટોકટી, બાબરી ધ્વંસ, ઇન્દિરાઈ કટોકટી

ચમત્કૃતિઃ

એક કોંગ્રેસી નેતાએ વિદેશમાં ક્યાંકનું ભાષણ ક્યાંક વાંચી નાખ્યું.

 

 

     

 

મોદી-બીજેપી ફોબીઆ પીડિતો ઈલાજ નહીં કરાવે? (ભાગ – ૨)

મોદી-બીજેપી ફોબીઆ પીડિત, ડીબીભાઈની પોતાની વાત જવા દો તો પણ તેમના કટારીયા (કોલમીસ્ટ) ભાઈઓ પણ કંઈ કમ નથી.

આમાં આપણા પ્રકાશભાઈ પણ છે. આમ તો તેઓ (કદાચ) મહાત્મા ગાંધીવાદી છે કે હતા. તેઓશ્રીનો વિષય કોઈ પણ હોય તો પણ તેઓશ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદીને ગોદો મારવાનું તેમના લેખમાં ચૂકતા નથી. યુપીના ગામડા દાદ્રીની મુલાયમ વંશના રાજની કાયદા અને વ્યવસ્થાની ઘટના હોય કે કૈરાનાની હિન્દુઓની હિજરતની ઘટના હોય. તેમની દૃષ્ટિએ નરેન્દ્રભાઈ મોદીને ગોદા મારવા જરુરી છે. આમ તો મોદી/બીજેપી ફોબીયા પીડિતોનું મૂખ્ય લક્ષણ “લુઝ ટૉકીંગ” (અધ્ધર અધ્ધર વાતો લખવી) અને મુખ્ય વાત છૂપાવવી એ છે.

૨૦૧૧ની જનગણના પ્રમાણે કૈરાનામાં હિન્દુઓની વસતી ૩૦ ટકા હતી. હવે તે ૮ ટકા થઈ ગઈ. કારણ શું છે?

આમ તો યુપી પરંપરાગત રીતે જંગલ રાજ માટે કુખ્યાત છે. ત્યાંના મુલાયમ અને માયાવતી આ પ્રકારની રાજ્ય વ્યવસ્થાને સ્વિકાર્ય માને છે. એટલે જો ગુન્ડાઓ ધમકી આપે કે મારાપીટ કે ખૂન કરી નાખે તો તેને સામાન્ય બનાવ જ ગણવામાં આવે છે. કૈરાના એક નાનુ ગામ છે. થોડાક હિન્દુઓના ખૂન પણ થયેલ. હિન્દુઓને સુચારુ રુપે ધંધો કરવા માટે મુસ્લિમ ગુન્ડાઓ તરફથી અમુક રકમ જમા કરવા માટે જાસા ચીઠ્ઠી કે ફોન ઉપર ધમકીઓ મળતી હતી. હિન્દુઓ ત્રસ્ત થયા. છેલ્લા બે વર્ષમાં હિન્દુઓની ટકાવારી ૩૦ ટકામાંથી ૮ ટકા થઈ. એટલે કે કુલ વસ્તીમાંથી ૨૨ ટકા હિન્દુઓએ હિજરત કરી.   એટલે કે લગભગ હિન્દુઓની વસ્તીના ૭૫ ટકા હિન્દુઓએ હિજરત કરી એમ કહેવાય.

બીજેપીના એક સાંસદે આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો અને ૪૫૦ જેટલા કુટૂંબોનું એક લીસ્ટ બનાવ્યું અને સરકારી અધિકારીઓને અને સપાના જવાબદારોને આપ્યું.

હવે તમે જાણો છો કે ગુન્ડાગીરીને કારણે જ્યારે મોટા પાયે અને લાંબા ગાળાના અત્યાચારો થાય ત્યારે સુસંસ્કારવાળી સરકારે ધ્યાન આપવું જોઇએ અને તપાસ કરવી જોઇએ. જો આવું ન થાય તો તેમાં સરકારની સામેલગીરી જ ગણાય. એટલે કે સરકાર દ્વારા “આવું તો ચાલ્યા કરે..” એવી મનોવૃત્તિ રાખી ન શકાય.

પણ નરેન્દ્ર મોદી અને તેમના પક્ષના કેટલાક નેતાઓ સિવાયના અને તેમાં પણ બીન બીજેપી પક્ષોના બધા જ નેતાઓ “જૈસે થે” વાદી છે.  યાદ કરો. આજ મુલાયમ ભાઈએ દુષ્કર્મના કેસમાં એમ કહેલ કે. “લડકે હૈ … ગલતીયાં હોતી હૈ..” આ ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ થી વિશેષ શું હોઈ શકે?

આ મુલાયમભાઈ વળી આપણા નહેરુવીયન કોંગ્રેસના સહયોગી છે. એટલે જ્યાં નહેરુવીયન કોંગ્રેસનો ઉમેદવાર હોય તો આ પક્ષના મતદાર નહેરુવીયન કોંગ્રેસને મત આપશે. આમ નહેરુવીયન કોંગ્રેસ અને મુલાયમનો પક્ષ એ એક જ પક્ષ છે.

સામ્યવાદી અને મુસ્લિમ લીગ સિવાયના પક્ષો, બધા એક સમયે નહેરુવીયન કોંગ્રેસને શોભાવતા હતા. સામ્યવાદીઓ નહેરુવીયન કોંગ્રેસ માટે અને આમેય પણ, પડઘી વગરના લોટા જેવા છે.   મુસ્લિમ લીગ જેવા કોમવાદી પક્ષોની વાત જવા દો.

પ્રતિભાવ આપવા જ પડે

બીજેપીના સાંસદ જ્યારે પોતાની ફરિયાદને જનતા સમક્ષ પણ લઈ જાય, વાત મોટા પાયે છાપે ચડે અને ઝી-ટીવી ચેનલવાળા માહિતિ પ્રસાર કરે ત્યારે સરકારમાં બેઠેલા સ્થાનિક અને અસ્થાનિક જનપ્રતિનિધિઓએ પ્રતિભાવ તો આપવા જ પડે.

બીજેપીના સાંસદ કંઈ પણ કહે તો તેનો રેડીમેડ જવાબ તો એજ હોય કે બીજેપી આમાં રાજકારણ રમે છે.  હિન્દુઓએ હિજરત કરી તો તેનો સામો અધ્ધર અધ્ધર જવાબ એ હોય કે હિન્દુઓ ધંધા, નોકરી માટે બીજે ગયા જાય છે. પણ તેઓ એ બાબતમાં મૌન સેવશે કે ૭૫ ટકા હિન્દુઓને જો નોકરી ધંધા માટે કૈરાના છોડવું પડતું હોય તો કમસે કમ ૭૦ ટકા મુસ્લિમોએ પણ ધંધા નોકરી માટે કૈરાના કેમ ન છોડ્યું? આના બે ઉત્તર છે કે કાંતો મુસ્લિમોને પેટ નથી, કાં તો તેઓ ગુંડાગર્દી કરીને પોતાનો ગુજારો કરી લે છે. પણ ત્યાંની સરકાર અને મોદી-ફોબીયા પીડિત નેતાઓ એમ કહે છે કે મુસ્લિમોએ પણ કૈરાના છોડ્યું છે. પણ કેટલા મુસ્લિમોએ વસ્તીના પ્રમાણમાં કૈરાના છોડ્યું તેનો તેઓ ફોડ પાડશે નહીં. પણ અધ્ધર અધ્ધર કહેશે કે મુસ્લિમોએ પણ … મુસ્લિમોએ પણ … કૈરાના છોડ્યુ છે. અને ઓળઘોળ કરીને કહેશે કે બીજેપી નેતાઓ ચૂંટણી આવવાની હોવાથી કોમવાદી રાજકારણ રમે છે. હવે તમે જાણો છો કે ભારતમાં તો ક્યાંકને ક્યાંક ચૂંટણીઓ નજીકમાં હોય છે જ. એટલે ચૂંટણીની વાત બેહુદી લાગે છે અને છે પણ બેહુદી જ. (આમેય ઈન્દિરામાઈના કહેવા પ્રમાણે પ્રતિપક્ષની નબળાઈનો લાભ લેવો તે સ્વપક્ષનું કર્તવ્ય છે) બબ્બે વર્ષ સુધી યુપીમાં ગુન્ડાઓએ શાસનના જનપ્રતિનિધિઓની મીઠ્ઠી નજર નીચે મથુરાના કહેવાતા બાગનો કબજો કરેલ અને સમાંતર સરકાર ચલાવેલ. કોઈ માઈનો લાલ ઉભો થયો અને તેણે પી.આઈ.એલ. કરી.  જ્યાં સુધી ન્યાયાલયે આ પીઆઈએલ હેઠળ, સરાકારને આદેશ ન આપ્યો ત્યાં સુધી સરકાર નિસ્ક્રીય રહી. અને જ્યારે ગુંડાગર્દીનો ઘટસ્ફોટ થયો ત્યારે મોદી-ફોબીયા પીડિત સમાજવાદી સરકારે કહ્યું કે બીજેપી કોમી રાજકારણ રમે છે. તેમના મળતીયાઓ અને તેવીજ માનસિકતાવાળા પણ આવું જ કહે છે. વાસ્ત્વમાં આ કાયદો અને વ્યવસ્થાની સમસ્યા છે. કાયદો અને વ્યાવસ્થા પ્રત્યે ધ્યાન ન આપવું અને આંખ આડા કાન કરવા કે ભાગીદાર બનવું એ નહેરુવીયન કોંગ્રેસ અને તેના સાંસ્કૃતિક સાથીઓની ગળથુથીમાં છે.

વિકાસના રાગનો આલાપ

આપણા પ્રકાશભાઈએ પણ તેમની કોલમમાં કંઈક આવી જ વાત કરી છે.  જો કે શૈલી તેમની આગવી છે. તેમણે નરેન્દ્ર મોદીને ગોદો મારતાં મારતાં એમ કહ્યું કે “નરેન્દ્ર મોદી વિકાસના રાગનો આલાપ કરે છે… પણ તે તો આલાપ જ છે અને મતો એકઠા કરવા માટે તે આલાપ પૂરતો નથી.”

આ પ્રકારના કટારીયાભાઈના વાણી વિલાસમાં સંદેશો એ છે અને ન કહેવાયેલું એ જ છે કે બીજેપીએ કોઈ વિકાસ કર્યો નથી. વિકાસના જે ગાણાં ગાય છે તે ફક્ત નિજાનંદ માટે છે. “રાગ”નો આલાપ નિજાનંદ માટે હોય છે. શ્રેષ્ઠ અને નિયમબધ્ધ સંગીત જો કોઈ હોય તો તે શાસ્ત્રીય સંગીત છે. તેને આપણામાં જિવંત રાખવા માટે તેનો આલાપ કરવો પડે છે. આ આલાપ નિજાનંદ માટે હોય છે.   જો કે બીજેપીએ તેના બે વર્ષના શાસનમાં શું શું કર્યું તેનું પુસ્તક પણ બહાર પાડ્યું છે. કોંગી અને તેના આપણા કટારીયાભાઈ સહિતના સાંસ્કૃતિક સાથીઓ અભણની જેમ આ પુસ્તક વાંચશે નહીં અને તેથી તેની ચર્ચા પણ નહીં કરે. એટલે આપણા કટારીયા ભાઈ “વિકાસના રાગનો આલાપ” કહી મોદીના કામોનો છેદ ઉડાડી દે છે. જો કે મોદી-બીજેપી-ફોબીયા રોગથી પીડિતોને તો તે જ શોભશે.

જેઓ સ્વયંને પક્ષ રહિત અને ધર્મ નિરપેક્ષ માનતા હોય, વળી નહેરુવીયન કોંગીએ તેમને જેલમાં પણ પૂર્યા હોય તેમને મોદી ફોબીયા કેમ કરતાં થઈ જાય છે એ તો આમ તો સંશોધનનો વિષય છે.  પણ કેટલીક વાર એવું બનતું હોય છે કે “જાહેર જનતા”માટે અસ્તિત્વમાં રહેવું તે મુખ્ય હોય છે.

આ બધું ખરું પણ …

jai prakash narayan had no problem with Jan Sangh (BJP)

જય પ્રકાશ નારાયણ અને તેમના સાથીઓ નહેરુવીયનોની અનીતિમત્તા અને કટોકટી માટે લડ્યા તે ખરું …  જયપ્રકાશનારાયણને અને તેમના સાથીઓને જેલમાં પણ પૂર્યા એ પણ ખરું … આપણને (પ્રકાશભાઈને) પણ જેલમાં પુર્યા હતા તે પણ ખરું … કટોકટી દરમ્યાન જેમને જેમને જેલમાં પુર્યા તેમની ઉપર કેસ ન ચલાવ્યો તે પણ ખરું …  જયપ્રકાશ નારાયણને જેલવાસ દરમ્યાન મરણાસન્ન કરી દીધા તે પણ ખરું … જય પ્રકાશ નારાયણે જનસંઘ સાથે ગઠબંધન કરેલો પક્ષ રચ્યો તે પણ ખરું … નહેરુવીયન કોંગીના ફરજંદે ૧૯૮૦માં ફરી સત્તા કબજે કરી અને સર્વોદય કાર્યકર્તા દ્વારા ચાલતા  ટ્રષ્ટો ઉપર તવાઈ લાવી તેમને હેરાન કર્યા તે પણ ખરું … અને હજી પણ જ્યાં સુધી સત્તા હતી ત્યાં સુધી આ નહેરુવીયન કોંગીએ તેના સંસ્કાર બદલ્યા નથી તે પણ ખરું …. તો પણ આપણને (કટારીયા ભાઈને) મોદી-ફોબીયા કેવી રીતે લાગુ પડ્યો તેનો ઉત્તર આપવો પડે કે નહીં? ના જી. આપણે કટારીયા ભાઈ છીએ. કટોકટી દરમ્યાન પણ જેમને કારાવાસમાંથી બચી ગયા હતા તેવા અમે કટારીયા ભાઈઓએ કટોકટી દરમ્યાન પણ કટારો લખવાનો ત્યાગ કર્યો ન હતો અને “માઈ”ની કટૂ નજર અમારા ઉપર ન પડે તે માટે અમે શ્રેષ્ઠ એવી “જાર-બાજરા”ની વાતો કરવા માંડ્યા હતા અને આ રીતે “જાર-બાજરા”ના ખેતરોમાં ખોવાઈ ગયા હતા. જાર-બાજરા અને તેના ભાવ વિષે સૌ કોઈ એ પોત પોતાની રીતે વાતો કરી હતી.

ફિલમી દુનિયાના કટારીયાભાઈ

આમ તો ફિલમના હિરાભાઈઓ અને હિરીબેનો ખ્યાતનામ બની જાય એટલે પોતાને મહામાનવ માનવા માંડે. તેમને પાનો ચડાવવામાં તેમના ખાસ કટારીયા ભાઈઓ પણ હોય છે. હાજી આપણે ડીબીના જયપ્રકાશભાઈની વાત કરીશું.

anupam04

તેમને અનુપમભાઈ અને નસરુદ્દીનભાઈ એ બેમાં નસરુદ્દીનભાઈ વધુ પસંદ હોય તેમાં ડીબીના વાચકોને વાંધો ન પણ હોય. તેમણે જાહેર કર્યું કે નસરુદ્દીનભાઈ આગળ અનુપમભાઈ કોઈ વિસાતમાં નથી. નસરુદ્દીનભાઈ બહુ વિદ્વાન છે અને વિદ્વત્તપૂર્ણ લખે છે. તેઓ વિદ્વત્તા પૂર્ણ લખે છે તેની સાબિતી માટે તેમની સરખામણી ઓક્સફર્ડના પ્રોફેસર સાથે કરી દો.

અરે ભાઈ, પણ આવી બધી પળોજણ શા માટે?

હે વાચકો, કેટલાક વખતથી અનુપમભાઈ પટમાં આવ્યા છે.

આમ તો “કિસ્સા કશ્મિરકા” હૈ.

અનુપમભાઈ પણ કાશ્મિરના છે. તેમનું કાશ્મિરમાં પોતાનું ઘર છે.

જેમ કેટલાક અન્ય પ્રદેશમાંથી જુદાજુદા કારણોથી પોતાના વતનથી દૂર વ્યવસાય માટે આવે તેમ મુંબઈમાં પણ આવે છે.

આપણા અનુપમ ભાઈ પણ વતન છોડી મુંબઈમાં આવ્યા.

નહેરુવીયન કોંગીઓની અને તેમના સાંસ્કૃતિક સાથીઓની કોમવાદી અને જાતિવાદી જેવી, સમાજની વિભાજનવાદી મતબેંકોની નીતિને કારણે મુસ્લિમોમાં અલગતાવાદ બહુ વધુ પડતો ફુલોફાલ્યો છે. વળી ૧૯૮૦માં અમેરિકા-રશિયા ના ઠંડા યુદ્ધની સમાપ્તિના કારણે અફઘાનીસ્તાનના આતંકવાદીઓ નવરા પડ્યા. કોમવાદ-જાતિવાદપ્રિય નહેરુવીયન કોંગ્રેસે પોતાનો રાજકીય રોટલો શેકવા, ખાલિસ્તાનની ચળવળના નેતાઓને ઉશ્કેર્યા. ભીંદરાણવાલેને સંત બનાવ્યા. આ ચળવળના નેતાઓને સીમાપારના ઉપરોક્ત આતંકવાદીઓનો સહારો મળ્યો. આ બધી બહુ લાંબી વાત છે તે આપણે નહીં કરીએ.

પણ વાત એવી બની કે;

જમ ઘર ભાળી ગયો.

૧૯૮૯-૯૦માં મુસ્લિમ આતંકવાદીઓએ સ્થાનિક મુસ્લિમોની સહાયથી અને સ્થાનિક સરકારની સહાયથી કાશ્મિરના હિદુઓની કત્લેઆમ કરી અને ૫૦૦૦૦૦+ હિન્દુઓને પોતાના રાજ્યમાંથી ઉચાળા ભરવા વિવશ કર્યા. કેન્દ્રમાં નહેરુવીયન કોંગ્રેસની (નરસિંહરાવ)ની સરકાર અને  સમાચાર માધ્યમોએ આ નરાધમી આતંકવાદ ઉપર અંધકાર પટ રાખ્યો અને અધમરીતે નિસ્ક્રીય રહ્યા.

હિન્દુઓને પણ માનવીય અધિકાર હોય છે તે વાતમાં નહેરુવીયન કોંગ્રેસ અને તેના સાંસ્કૃતિક સાથીઓ માનતા નથી.

આ વાત પણ લાંબી છે અને અન્યત્ર કરેલી છે. પણ ૨૦૧૪માં નરેન્દ્ર મોદીની બીજેપીની સરકાર આવી એટલે તેણે કાશ્મિરી હિન્દુઓના પુનર્‌વાસ માટે પગલાં લેવા શરુ કર્યાં. કાશ્મિરના મુસ્લિમોને તો વાંધો પડે જ. કારણ કે હિન્દુઓના માનવ અધિકાર વિષે કશું પણ હકારાત્મક થાય તે તેમને પસંદ ન જ પડે. આ પ્રકારનું તેમનું વલણ, નહેરુવીયન કોંગ્રેસી શાસને કેટલું ઉત્પન્ન કર્યું અને કેટલું તેમની ગળથુથીમાંથી ઉત્પન્ન થયું છે તે સંશોધનનો વિષય છે. કાશ્મિર સિવાયના મુસ્લિમોએ પણ કદી હિન્દુઓના અધિકાર માટે આંદોલન કર્યું નથી.

મુસ્લિમો પાસેથી આવી અપેક્ષા રાખવી તે “આકાશ કુસુમવત” છે.

૨૫ વર્ષથી પોતાના જ દેશમાં નિર્વાસિત થયેલા હિન્દુઓ ત્રસ્ત છે. વાસ્તવમાં ૨૫+ વર્ષો સુધી પોતાના જ દેશમાં નિર્વાસિત રહેવું તે એક સાતત્યપૂર્ણ રીતે મુસ્લિમો દ્વારા થતો આતંકવાદ જ છે. આવા આતંકવાદથી ત્રસ્ત હિન્દુઓની વ્યથાને કોઈ હિન્દુ વાચા આપે તે પણ ભારતની અસામાન્ય મુસ્લિમ જનતાને પસંદ નથી. નસરુદ્દીનશાહ આવો જ સંદેશ આપે છે.

અનુપમ ખેરે કાશ્મિરી હિન્દુઓ ઉપરના આતંકવાદને વાચા આપી. કેટલીક રાષ્ટ્રવાદી ટીવી ચેનલોએ આનું પ્રસારણ કર્યું. એટલે કેટલીક કોમવાદી અને વિભાજન વાદી ટીવી ચેનલોના, આપણા સમાચાર માધ્યમના કેટલાક કટારીયાભાઈઓના પેટમાં નસરુદ્દીનભાઈની જેમ ઉકળતું તેલ રેડાયું.

કટારીયા ભાઈ પાસે હાથવગું હથીયાર કટાર (કોલમ) છે.

તો હવે અનુપમભાઈની બુરાઈ કેવી રીતે કરવી?

નસરુદ્દીનભાઈને તો આપણે મહાન ચિત્રિત કરી દીધા. પણ અનુપમભાઈની બુરાઈ તો કરવી જ પડશે ને!

તો લખો “અનુપમભાઇ બીજેપીના પ્રવક્તા હોય તેમ વર્તે છે.” કારણ શું હોઈ શકે? “તેમના પત્ની સંસદ સદસ્ય છે.” એટલે તેઓશ્રી આપોઆપ બીજેપીના પ્રવક્તા બની જાય છે. એટલે કે તેમને વહેમ છે કે તેઓ પ્રવક્તા છે. તેઓ મોદીના સ્તૂતિગાનમાં લાગેલા છે. અનુપમભાઈનું નિશાન (ધ્યેય પ્રાપ્તિ) કંઈક અલગ જ છે. કદાચ એવૉર્ડ પ્રાપ્તિનું છે. નસરુદ્દીનભાઈ અત્યંત સ્વચ્છ સ્વચ્છ વિચારોવાળા વ્યક્તિ છે. (માટે તારવો કે અનુપમભાઈ તેવા નથી). અભિનય ક્ષેત્રે નસરુદ્દીનભાઈનું પલ્લું ભારે છે. (માહિતિસભર તર્કની જરુર નથી. પણ તારવો કે અનુપમભાઈનું પલ્લું હળવું છે). નસરુદ્દીન સમુદ્ર છે. અનુપમ એક છીપલું શોધે છે. (નસરુદ્દીનભાઈની ઉપર આપણા કટારીયા ભાઈએ કવિતા લખી હોય એવું લાગે છે.)

નસરુદ્દીનભાઈની અભિનયકળા વિષે ચર્ચા કરવાનો આ બ્લોગનો વિષય નથી.

anupam02

અનુપમભાઈ તેમની પચ્ચીશીમાં હતા ત્યારે તેમણે “સારાંશ”માં એક વયોવૃદ્ધનો અભિનય કર્યો હતો.

anupam03

કોઈ વ્યક્તિ ઉમરમાં મોટી હોય અને તે વ્યક્તિને યુવાનનો અભિનય કરવાનો હોય ત્યારે તેની પાસે યુવાન હોવાનો અનુભવ હોય છે. વયસ્ક અને વૃદ્ધ વ્યક્તિ આમેય યુવાનનો અભિનય કરવા માટે થનગનતા હોય છે. જયાભાદુરી-ગુડ્ડી. પહેલાં પણ અને હાલમાં પણ ઘણા જ વયસ્ક અભિનેતાઓ યુવાનનો અભિનય કરવા માટે હિરોની ભૂમિકા ભજવતા હોય છે. કૂદાકૂદ કરવી કોને ન ગમે?

પણ જો વ્યક્તિ નવયુવાન હોય અને વૃદ્ધનું પાત્ર મળ્યું હોય અને તે યુવાન વ્યક્તિ, જ્યારે કાબિલેદાદ “વૃદ્ધ”નો અભિનય કરે ત્યારે તે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા ગણાય તેમાં શક નથી.

અભિનેતા કેટલા પ્રમાણમાં મહામાનવ છે કે પછી તે કેટલા પ્રમાણમાં એક વામણા માનવ છે તે સંશોધનનો વિષય છે.

પણ નસરુદ્દીનભાઈએ તેમનું વામણું સ્વરુપ છતું કર્યું છે.

દરેક અભિનેતા એક નાગરિક છે. એટલે તેને પોતાના વિચાર સ્વાતંત્ર્યનો અધિકાર છે. તેને બીજાના માનવ અધિકારની રક્ષા કરવાનો તેમજ તેના ઉપર થતા ત્રાસ અને આતંકને વાચા આપવાનો પણ અધિકાર છે.

નસરુદ્દીનભાઈનો પણ અધિકાર છે કે અનુપમભાઈની ટીકા કરે. પણ નસરુદ્દીનભાઈ પાસે પ્રાસંગિકતાની પ્રજ્ઞા હોવી જોઇએ. વિષય કાશ્મિરી હિન્દુઓ ઉપરના આતંકનો અને તેમના પુનર્‌સ્થાપનનો છે. પણ નસરુદ્દીનભાઈ માટે કાશ્મિરી હિન્દુઓ ઉપરના આતંકની અને તેમના પુનર્‍વસનની વાત મહત્વ રાખતી નથી. તેમને મન અનુપમભાઈ તેની જે રીતે વાત કરે છે તે છે.

– –  – – – – – – – – – – – – –

એક બેનના પતિ ગુજરી ગયા. એક બીજા બેન તે  બેનના ઘરે બેસવા ગયા.

બંને વચ્ચે વાતચીત આમ થઈ.

“ શું થયું હતું તમારા પતિને? તે કેમ કરતાં ગુજરી ગયા?”

“ અરે મેં તો એમને સવારે વાડામાં લીલા મરચાં તોડવા મોકલ્યા. કોણ જાણે કેમ તેઓ મરચું તોડવા ગયા કે તરત જ ઢબ થીને પડી ગયા”

“ઓહ, પછી તમે શું કર્યું?”

“મેં પછી સૂકા મરચાંથી ચલાવ્યું”

– – – – –  – – – – – – – – – – – – – – – –

નસરુદ્દીનભાઈને કાશ્મિરી હિન્દુઓ ઉપર થતા અત્યાચારનો કોઈ શોક નથી. તેમને અનુપમભાઈને ખ્યાતિ મળે તે પસંદ નથી.

પણ નસરુદ્દીનભાઈ અને તેમના ચાહકોને, તેમના જેવા કોમવાદી માનસ ધરાવતા નહેરુવીયન કોંગ્રેસીઓને અને નહેરુવીયન કોંગ્રેસીઓના સાંસ્કૃતિક સાથીઓને આ પસંદ નથી પડતું એવો સંદેશ તેમના પ્રતિભાવો મારફત મળે છે.

આપણે શું જાણીએ છીએ?

આપણે એટલું જાણીએ છીએ કે અનુપમભાઈ અને બીજા કેટલાક, કાશ્મિરી હિન્દુઓની ઉપર સાતત્યપૂર્ણ રીતે, માનવ અધિકારના હનન ને વાચા આપી રહ્યા છે. નસરુદ્દીનભાઈ કહે છે કે અનુપમભાઈ જાણે એવી રીતે બોલે છે કે તેઓ પોતે કાશ્મિરના આતંક પીડીત વ્યક્તિ હોય. તેઓ પોતે તો કાશ્મિરમાં રહેતા નથી કે ૧૯૯૦માં કાશ્મિરમાં રહ્યા નથી તેમ છતાં પણ તેઓ કાશ્મિરી હિન્દુઓના હક્કની વાત કરે છે.

“કાશ્મિરી હિન્દુઓની સમસ્યા વિષે બોલવાનો હક્ક સૌ કોઈને નથી” નસરુદ્દીન ઉવાચ

પહેલાં તો નસરુદ્દીનભાઈએ એ વાતનો ઉત્તર આપવો જોઇએ કે તેઓ માનવ અધિકારમાં માને છે કે નહીં?

તે પછી નસરુદ્દીનભાઈએ ઉત્તર આપવો જોઇએ કે તેઓ હિન્દુઓના માનવ અધિકારની સુરક્ષામાં માને છે કે નહીં?

નસરુદ્દીનભાઈ માનવ અધિકારના હનનને કેવળ અને કેવળ રાજકીય સમસ્યા ગણતા હોય તો તેઓશ્રી રાજકારણમાં છે કે નહીં?

 શું આ બાબતમાં નસરુદ્દીનભાઈ સ્પષ્ટીકરણ કરશે?

શું તેઓ, એ સ્પષ્ટીકરણ વિગતવાર કરશે?

નસરુદ્દીનભાઈ ચર્ચા કરશે?

શું નસરુદ્દીનભાઈ જાહેર કરશે કે દંગા કે આતંવાદથી વિસ્થાપિત થયેલા લોકોની સમસ્યા એ કેવળ અને કેવળ રાજકીય સમસ્યા છે અને પોતે રાજકારણમાં નથી એટલે આવી સમસ્યામાં પડતા નથી?

જો આમ થાય તો શું તેઓ સ્પષ્ટ કરશે કે તેમણે મુસલમાનો ઉપરના સાપેક્ષે નગણ્ય કહેવાય તેવા માનવ અધિકારના હનન વિષે કદી બોલ્યા નથી?

શું નસરુદ્દીનભાઈ એમ માને છે કે કશ્મિરના હક્કની વાત કરવાનો અધિકાર ફક્ત ૧૯૯૦માં વિસ્થાપિત થયેલા કાશ્મિરીઓનો જ છે?

એટલું જ નહીં નસરુદ્દીનભાઈ તો એમ જ માનતા લાગે છે કે જેઓ કાશ્મિરી છે, અને જેમનું કાશ્મિરમાં ઘર પણ છે, તેઓ કદાચ કાશ્મિર જઈ શકતા નહીં હોય તો પણ જો તેઓ ૧૯૯૦ દરમ્યાન મુસ્લિમ આતંકીઓ દ્વારા  વિસ્થાપિત થયા ન હોય તો તેમનો કાશ્મિરી હિન્દુઓની સમસ્યા વિષે બોલવાનો હક્ક નથી. વિસ્થાપિત કાશ્મિરી મુસ્લિમોની સમસ્યા વિષે બોલવાનો હક્ક કેવળ અને કેવળ ૧૯૯૦માં વિસ્થાપિત થયેલા હિન્દુઓનો જ છે.

તમે લખી રાખો કે નસરુદ્દીનભાઈ આવું કશું જ કરશે નહીં. કારણ કે તે આમ કોટીના મુસ્લિમની જેમ હિન્દુઓના માનવ અધિકારની સુરક્ષાને સમર્થન આપતા નથી. તેમનું આ વલણ શું તેમના કોમવાદી માનસનું નગ્ન પ્રદર્શન નથી?

હવે આપણા કટારીયાભાઈ જુઓ. તેઓ વાતને કેવીરીતે આગળ ચલાવે છે? “૧૯૪૭માં ઠેર ઠેર વિસ્થાપિતોના કેમ્પ બન્યા હતા. પણ કાશ્મિરીઓનો કેમ્પ બન્યો હોય તેવું સાંભળવામાં આવ્યું નથી.” આવા કથનનો કંઈ અર્થ ખરો?

આનો કોઈ સંદર્ભ ખરો?

કટારીયાભાઈએ ઇતિહાસના પાના ઉથલાવવા જોઇએ. કાશ્મિર ઉપર પાકિસ્તાને આક્રમણ કરી દીધું હતું. કાશ્મિરના રાજાને સ્વતંત્ર રહેવું હતું. કોઈને ભાગવાનો સવાલ જ ક્યાં હતો? શું મુસલમાનો ભાગીને આક્રમણખોરોના દેશમાં જાય? “કહેતા બી દિવાના ઔર સુનતા ભી દિવાના” જેવી વાત છે.

મૂળમાં કટારીયાભાઈ (કદાચ નસરુદ્દીનભાઈની વહારે ધાવા) કાશ્મિરી હિન્દુઓની સમસ્યાને મોળી પાડી દેવાનો પ્રયત્ન કરે છે.

કટારીયાભાઈ વળી અનુપમભાઈના સંદર્ભમાં આડવાત પણ કરી તેમની પરોક્ષ રીતે બુરાઈ કરે છે. તે વાતને કંઈક આ રીતે પણ વર્ણવી શકાય.

હે અનુપમભાઈ તમે ધીરા પડો. તમે કંઈ બીજેપીમાં જનારાઓમાં પહેલા નથી. તમારા પહેલાં તો પરેશભાઈ રાવલ ગયા છે. એટલે તમે આર્ષદૃષ્ટા છો તેવા ભ્રમમાં ન રહો. વળી એ પણ ન ભૂલો કે નરેન્દ્રભાઈ પ્રધાન મંત્રી બન્યા એ પહેલાં તેઓશ્રી ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી હતા અને આપણા અમિતાભભાઈ તો ઠેઠ ત્યારથી ગુજરાતના બ્રાંડ એમ્બેસેડર બન્યા હતા. (તમે તો ક્યાંયના ન હતા). વળી ઠેઠ મોતીલાલ નહેરુના સમય થી અમિતાભભાઈના પિતાશ્રીના પિતાશ્રી, જે એલ નહેરુ અને અમિતાભના પિતાશ્રી ને સંબંધ હતો. ઇન્દિરાગાંધીનો અને તેજી બચ્ચન સાથે ઘરોબો હતો. અમિતાભભાઈ તો ત્યારથી રાજિવ ગાંધીના મિત્ર હતા. (ચમત્કૃતિમાં રમૂજ વાંચો) (એટલે હે અનુપમભાઈ તમારે કૂદવાની જરુર નથી).

કટારીયાભાઈ વળી એમ પણ કહે છે કે કોઈ એક ફિલમમાં અનુપમભાઈ ખલનાયક હતા અને નસરુદ્દીનભાઈ અન્યાય વિરુદ્ધ લડનાર નાયક હતા. (એટલે તમે તારવો કે “અન્યાય વિરુદ્ધ લડવામાં નસરુદ્દીનભાઈ પાછા પડે તેવા નથી જ નથી.” હે અનુપમ ભાઈ તમારા કરતાં તો આ રીતે પણ નસરુદ્દીનભાઈ ચડીયાતા છે.). 

કટારીયાભાઈ મોતીલાલ, નહેરુ, ઈન્દિરા નહેરુ-ગાંધી, હરિવંશરાય, તેજી, અમિતાભ વિગેરેના કૌટૂંબિક સંબંધોની ચાલુ વિષય સાથે અસંબદ્ધ એવી વાતો લખી “પોતે કેવું સુંદર કહ્યું  … હેં.. !!” ઇતિ કરે છે. 

કાશ્મિરના હિન્દુઓના વિસ્થાપનની સમસ્યાને મોળી પાડી દેવા તેનું સામાન્યીકરણ આ રીતે કરવામાં આવ્યું છે. કે કાશ્મિરી પંડિતો તો મોતીલાલના બાપદાદાઓના વખતથી કાશ્મિર છોડીને દેશમાં અન્યત્ર વસવા માંડેલ છે. એટલે ૧૯૯૦ના ૫૦૦૦૦૦+ વિસ્થાપિત કાશ્મિરી હિન્દુઓની વાત કંઈ નવી ઘટના નથી. લો બસ. આને કહેવાય પ્રમાણભાનની પ્રજ્ઞા, કે પ્રજ્ઞાહીનતા?

શિરીષ મોહનલાલ દવે

ચમત્કૃતિઃ

“તમે શું કરોછો?

“હું હજામત કરું છું

“તમારા બાપા શું કરતા હતા?

“તેઓ રાવણની હજામત કરતા હતા,

“અને તમારા દાદા … ?

“એ રાવણના બાપાની હજામત કરતા હતા. 

ટેગ્ઝઃ ડીબીભાઈ, મહાત્મા ગાંધીવાદી, નરેન્દ્ર મોદીને ગોદો, કૈરાના, મુલાયમ વંશ, હિન્દુઓની હિજરત, લુઝ ટૉકીંગ, જંગલ રાજ, મુસ્લિમ ગુન્ડાઓ, આવું તો ચાલ્યા કરે, જૈસે થે વાદીઓ, મોદી-ફોબીયા પીડિત, નિજાનંદ, જયપ્રકાશ નાયણને મરણાસન્ન કર્યા, કટોકટી, જાર-બાજરા, અનુપમભાઈ, નસરુદ્દીન, ભીંદરાનવાલેને સંત બનાવ્યા, ૫૦૦૦૦૦+ કાશ્મિરી હિન્દુઓ, નરાધમી આતંકવાદ, હિન્દુઓના માનવ અધિકારોનું હનન, સૂકા મરચાંથી ચલાવ્યું

મોદી-બીજેપી ફોબીઆ પીડિતો ઈલાજ નહીં કરાવે? ભાગ-૧

મોદી-બીજેપી ફોબીઆ એક એવો રોગ છે જે દર્દીને પીડા આપતો નથી. પણ જ્યાં સુધી આ રોગના દર્દીઓને પ્રમાણભાન ની પ્રજ્ઞા, પ્રાથમિકતાની પ્રજ્ઞા અને સંદર્ભની પ્રજ્ઞા ન આવે ત્યાં સુધી તેમને આ રોગમાંથી મૂક્તિ મળતી નથી. હા એક વાત ખરી કે જેઓમાં પ્રમાણભાન ની પ્રજ્ઞા, પ્રાથમિકતાની પ્રજ્ઞા અને સંદર્ભની પ્રજ્ઞા છે, તેઓની નજરમાં આવા દર્દીઓ દયાને પાત્ર બને છે.  પણ આ દર્દીઓને તેમની પડી નથી. કારણ કે આ રોગમાં ગ્રસ્ત આવા અનેક દર્દીઓ હોય છે. એક જ માનસિક બીમારી વાળા જ્યારે ટોળામાં હોય ત્યારે તેમને પોતે બહુમતિમાં છે તેવો આભાસ થાય છે. એટલું જ નહીં તેમને સ્વયંની વિદ્વત્તાનો પણ આભાસ થાય છે. એટલે તેઓ બેધડક સામે વાળાને મોદી-ભક્ત કહીને પોતાની પીઠ થપથપાવે છે.

દ્વેષ આધારિત રાજનીતિ

Hatred base politics.

જ્યારે તમે શ્રેયની અવહેલના કરો છો ત્યારે તમે તમારી આદત બગાડો છો. જો આ તમે ન સમજી શકતા હો તો તમારે મહમ્મદલી જીન્નાના વિચારોને જાણી લેવા જોઇએ. જીન્નાનું એક બાહોશ વ્યક્તિત્વ હતું જીન્ના પ્રખર બુદ્ધિશાળી હતા. તે એક રાષ્ટ્રવાદી અને સર્વધર્મ સમભાવ ધરાવનારા વ્યક્તિ હતા. નહેરુ અને જીન્ના વચ્ચે ખટારગ થયો. જો કે એમાં વાંક નહેરુનો વધુ હતો. પણ આપણે તેની માંડીને વાત નહીં કરીએ. નહેરુએ જીન્નાની બુદ્ધિ વિષે અજુગતો શબ્દ પ્રયોગ કર્યો. જીન્નાને કાને આ વાત આવી. તેથી જીન્ના લંડન છોડી ભારતમાં નહેરુ સામે મોરચો માંડવા આવી ગયા.

નહેરુ અને જીન્ના એ બેમાંથી કોઈ પણ કોમવાદી ન હતું. જીન્ના બૌધિકોમાં વધુ લોકપ્રિય હતા. પણ બૌધિકો હમેશા લઘુમતિમાં હોય છે વળી બૌધિકતા સાપેક્ષ હોય છે. નહેરુ યુવાનોમાં લોકપ્રિય હતા. નહેરુ અને જીન્ના વચ્ચે સુમેળ સધાય તે અશક્ય હતું. નહેરુને હઠાવી શકાય તેમ ન હતું. નહેરુને જીન્ના, કોઈ કાળે સ્વિકાર્ય ન હતા. નહેરુ, ગાંધીજીના ખોળામાં બેસવા તૈયાર હતા. જીન્ના કોઈકાળે તેમ કરવા તૈયાર ન હતા.  એક સમય એવો આવ્યો કે ગાંધીજીને, નહેરુ અને જીન્ના વચ્ચે પસંદગી કરવાની ફરજ પડી. તો તેમણે નહેરુને પસંદ કર્યા. જો કે ગાંધીજીને જીન્ના પ્રત્યે ઘણું માન હતું. પણ ગાંધીજીને જીન્નાનું વલણ પસંદ ન હતું. જીન્નાએ જોયું કે અંગ્રેજોનો હેતુ ફક્ત ભારતની જનતામાં વિખવાદ ઉત્પન્ન કરવાનો જ છે એટલું જ નહીં પણ મુસ્લિમોમાં પણ વિખવાદ ઉભો કરવાનો છે.

જીન્નાને એવું પણ લાગ્યું કે મુસ્લિમોમાં વિભાજન કરવામાં ગાંધીજી અંગ્રેજોને સાથ આપી રહ્યા છે. એટલે જો હિન્દુ-મુસ્લિમની વચ્ચે ખાઈ પહોળી કરવામાં હું જો અંગ્રેજ સરકારને મદદ કરું તો અંગ્રેજ સરકાર મને મદદ કરશે. હું નહેરુ સામે લડત આપી શકીશ. જો હું મુસ્લિમ જનતામાં ઐક્ય સાધી શકીશ તો મુસ્લિમોના હિતની રક્ષા માટે અંગ્રેજ સરકાર સાથે સારી રીતે કડદો કરી શકીશ. આ માટે ગાંધીજીને મારે હિન્દુઓના નેતા સિદ્ધ કરવા પડશે અને કોંગ્રેસને હિન્દુઓનો પક્ષ સિદ્ધ કરવો પડશે. જીન્નાએ પોતાની બધી જ તર્ક શક્તિ આ બાબતમાં જ ખર્ચી.

કોંગ્રેસના પ્રત્યેક કદમને જીન્ના, તર્કથી આ રીતે જ મૂલવતા. જો આપણે સ્વાતંત્ર્ય સંગામની ગતિવિધિઓ અને તે વખતની જનતાની નેતાઓ પ્રત્યેની માનસિકતાથી તદ્દન અજાણ હોઈએ તો આપણને જીન્નાની તારવણીઓ અચૂક ગ્રાહ્ય લાગે અથવા તો તેમની વાતો તથ્યહીન ન લાગે.

જો આપણે અભ્યાસ અને જ્ઞાનની બાબતમાં નહેરુની તુલના બાબા સાહેબ આંબેડકરની સાથે કરીએ તો નહેરુ પ્રાથમિક શાળાના વિદ્યાર્થી લાગે. પણ જો નહેરુ ની સત્તા લક્ષી અષ્ટકૂટ નીતિની ક્ષમતાની તુલના, આંબેડકર સાથે કરીએ તો બાબાસાહેબ આંબેડકર સાવ જ નિર્‍ઉપદ્રવી નેતા લાગે. બાબાસાહેબ આંબેડકર આર્ષ દૃષ્ટા હતા. નહેરુ આર્ષદૃષ્ટા નહીં પણ સત્તાકીય ગતિવિધિઓમાં દીર્ઘ દૃષ્ટા હતા. ગાંધીજી આર્ષદૃષ્ટા અને દીર્ઘ દૃષ્ટા પણ હતા.

Gandhi was skillful

ગાંધીજી એટલા સક્ષમ હતા કે તેઓ સાધનશુદ્ધિ રાખી શકતા હતા અને સાથે સાથે પોતાના પ્રત્યેક કદમની તર્કથી ચર્ચા કરી શકતા હતા. નહેરુએ સ્વાતંત્ર્યની ચળવળમાં ગાંધીજીને એક વ્યુહરચનાના ભાગ તરીકે સ્વિકાર્યા હતા. 

સ્વાતંત્ર્ય પ્રાપ્ત કરવાની ગતિવિધિઓ એક પવિત્ર ચળવળ હતી. ગાંધીજીએ સ્વાતંત્ર્યની ચળવળમાં જનભાગીદારીને સામેલ કરી. ગાંધીજીએ કોંગ્રેસના સંગઠનને દૂરદૂર સુધી વ્યાપક બનાવ્યું આનો લાભ કોંગ્રેસ આજ સુધી લઈ શકી છે.

જીન્ના અને ભારતની મુસ્લિમ સંસ્થાઓમાં ઐક્ય ન હતું તેમનું સંગઠન પણ વ્યાપક ન હતું. એટલે સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં મુસ્લિમ લીગ કદીય કોંગ્રેસની તુલનામાં આવી શકતી ન હતી. આ બધું હોવા છતાં અંગ્રેજ સરકારના સહકારથી મુસ્લિમ લીગે કાઠુ કાઢ્યું હતું. જીન્નાએ મુસ્લિમોનું રાજકીય અસ્તિત્વ, કોંગ્રેસ પ્રત્યે ઘૃણાના આધાર પર સ્થાપિત કરી દેધેલું. આજે પણ પાકિસ્તાનના રાજકીય પક્ષોનું અસ્તિત્વ ભારત ઉપરના દ્વેષ ઉપર જ આધારિત છે.

અને તમે જુઓ. નહેરુવીયન કોંગ્રેસ સચોટ રીતે જીન્નાના નકશા કદમ પર ચાલે છે. નહેરુવીયન કોંગ્રેસનું અસ્તિત્વ મુસ્લિમોની વૉટ બેંક ઉપર જ આધાર રાખે છે. જેમ સ્વાતંત્ર્ય પહેલાં મુસ્લિમો વિભાજિત હતા તેમ સ્વાતંત્ર્ય મેળવ્યા પછી હિન્દુઓને વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે. પાકિસ્તાનમાં હિન્દુઓને કાંતો મુસ્લિમ બનાવી દીધા છે અથવા તો હિન્દુઓને પાકિસ્તાનની બહાર ખદેડી દીધા છે. એટલે પાકિસ્તાનમાં હિન્દુઓની વૉટ બેંક છે જ નહીં. પણ પાકિસ્તાનના રાજકીય પક્ષોમાં ભારત પ્રત્યેના દ્વેષની સ્પર્ધા ચાલે છે.

ભારતમાં બીજેપી પ્રત્યેના દ્વેષની સ્પર્ધા ચાલે છે. નહેરુવીયન કોંગ્રેસે પ્રારંભ કઈંક આ રીતે કર્યો. હિન્દુઓની જ્ઞાતિ પ્રથાનો લાભ લીધો. તે પછી અલગ અલગ વૉટ બેંકો બનાવી. મુસ્લિમ વૉટ બેંક પણ બનાવી આ માટે તેણે શરુઆતમાં મુસ્લિમ તુષ્ટી કરણ કરી હિન્દુ મુસ્લિમ વચ્ચે વૈમનશ્ય ઉત્પન્ન કર્યું. ૧૯૬૯માં ગુજરાતમાં હિન્દુ-મુસ્લિમ હુલ્લડો કરાવ્યાં. તે પછી સવર્ણ અને અસવર્ણના હુલ્લડો કરાવ્યા. નહેરુવીયન કોંગ્રેસે આવી વ્યુહરચના દ્વારા ભરપુર રાજકીય લાભ લીધો. આ બીમારી બીજા પક્ષોમાં પણ આવી. ૧૯૭૭ સુધી બીજેપીને (જનસંઘને) નહેરુવીયન કોંગ્રેસીઓ સિવાય કોઈ અછૂત માનતા ન હતા.

કટ્ટર સર્વોદયવાદી જયપ્રકાશ નારાયણે પણ આ પક્ષને અછૂત માન્યો ન હતો.

jai prakash narayan had no problem with Jan Sangh (BJP)01

નહેરુવીયન કોંગ્રેસ પાંચમા કતારીયા એવા સામ્યવાદી પક્ષને જ્યારે જરુર પડે ત્યારે ખોળે લઈ શકતી હતી. તેમજ તે જ્યારે જરુર પડે ત્યારે સામ્યવાદી પક્ષના ખોળામાં બેસી શકતી હતી. અરે એટલું જ નહીં પણ આ નહેરુવીયન કોંગ્રેસ કટ્ટર કોમવાદી મુસ્લિમ લીગ કે જેમાં ફક્ત અને ફક્ત મુસ્લિમને જ પ્રવેશ મળી શકતો હતો તેની સાથે પણ કાયમી જોડાણ કરતી હતી. આમ છતાં પણ આ નહેરુવીયન કોંગ્રેસ, સમાચાર માધ્યમોની કૃપાથી પોતાને ધર્મનિરપેક્ષ અને (જનસંઘને) બીજેપીને કોમવાદી તરીકે પ્રચારિત કરી શકતી હતી.

બીજેપીનો “હાઉ” બીજેપી કોમવાદી છે. નરેન્દ્રમોદી સરમુખત્યાર છે. નરેન્દ્ર મોદી ઢોંગી છે. નરેન્દ્ર મોદી નાટકીયો છે. નરેન્દ્ર મોદી જુઠ્ઠો છે. નરેન્દ્ર મોદી વિરોધીઓને દબાવી દે છે. નરેન્દ્ર મોદી અસહિષ્ણુ છે. નરેન્દ્ર મોદી બદલાની ભાવનાથી કામ કરે છે. આમાં આવતા બધા જ વિશેષણો જીન્ના, ગાંધીજી માટે વાપરતા હતા. નહેરુવીયન કોંગ્રેસે તેમાં એક નવું વિશેષણ ઉમેર્યું છે, તે એ કે, નરેન્દ્ર મોદીએ અઘોષિત ઈમર્જન્સી લાગુ કરી છે. જો કે આ બધા જ વિશેષણો નહેરુવીયન કોંગ્રેસને વધુ સચોટ રીતે લાગુ પડતા વિશેષણો છે. અને ઉપરોક્ત વિશેષણોના સમર્થનમાં નહેરુવીયન કોંગ્રેસના અનેક ઉદાહરણો આપી શકાય તેમ છે. અને તે માટે દૂર પણ ન જવું પડે.

નરેન્દ્ર મોદીની તથા કથિત “અઘોષિત ઇમર્જન્સી” ની વિગતો જાણવા મળતી નથી અને કોઈ જણાવતું પણ નથી. પણ નહેરુવીયન કોંગ્રેસની “ઘોષિત ઇમર્જન્સી” ઉપર તો મહાભારતનું કદ પણ અવગણી શકાય તેટલું સાહિત્ય શાહ કમીશને એકઠું કર્યું છે.

નહેરુવીયન કોંગ્રેસના નેતાઓના આવા તથ્યહીન ઉચ્ચારણોને હવા કોણ આપે છે?

અરે ભાઈ “લક્ષ્મી દેખી મૂનીવર ચળે”. (જો કે મૂનીવરો માટે આ કદાચ અર્ધસત્ય છે. લક્ષ્મીને ત્યાગવા વાળી અને જનહિતમાં કામ કરવાવાળી અનેક વ્યક્તિઓ આજની તારીખમાં પણ જોવા મળે છે.) જેઓનો એજન્ડા પૈસા પ્રાપ્ત કરવાનો છે અથવા જેઓનો એજન્ડા ખ્યાતિ મેળવવાનો છે તેવા સમાચાર માધ્યમો, સમાચાર પત્રો, તેમજ તેમના કટારીયા લેખકો (કોલમીસ્ટ), આ ધંધો લઈને બેઠા છે.

૧૯૫૨થી અમે ગુ. સ. વાંચતા હતા. મહારાષ્ટ્રની સાથે રહેવાથી ગુજરાતને અન્યાય થતો હતો તેવી પચાસના દશકામાં, વ્યાપક માન્યતા હતી અને તેમાં તથ્ય પણ હતું. પણ ગુ. સ.માં ગુજરાતને મહારાષ્ટ્રની સરખામણીમાં કેટલો ફાયદો કર્યો છે તેના તંત્રી લેખો આવતા હતા. મહાગુજરાતની ચળવળ વખતે જનસત્તા બહુ આગળ આવી ગયું હતું. વચ્ચે અમે જનસત્તા વાંચવાનું ચાલુ કર્યું પણ ધારાવાહિક કથાઓને લીધે વળી ગુ.સ. ચાલુ થયું. ૧૯૯૬થી શરુ કરી ગુ.સ.એ માઝા મુકી. ગુ.સ.ના એક ગુ.છો. એ ત્રસ્ત કર્યા એટલે અમે ડીબી ચાલુ કર્યું. જો કે અમે ડી.બી.થી પણ ત્રસ્ત છીએ પણ તેમાં આવતા વિનોદભાઈ ભટ્ટ અને ડૉ. ગુણવંતભાઈ શાહ અને ક્યારેક નગીનભાઈ સંઘવીના અને સંજયભાઈ વોરાના અભ્યાસપૂર્ણ લેખોને કારણે ડી.બી.ને ચાલુ રાખીએ છીએ. છેલ્લા બે કટાર લેખકોની તર્કશુદ્ધતા ઉપર અમે પ્રશ્નચિન્હ મુકી દઈએ છીએ. પણ જેમ કાંતિભાઈ ભટ્ટ જ્યાં સુધી મોદીને અને બીજેપીને સ્પર્શતા લેખો ના લખે ત્યાં સુધી અમે તેમના ભારે પ્રશંસક છીએ.

આ ડીબી ભાઈ તેમના માનવા પ્રમાણે અને કહેવા પ્રમાણે “પેઈડ સમાચારો” છાપતા નથી. પણ સુજ્ઞજનો જાણે છે કે વહીવટ હમેશાં રોકડામાં થતો નથી.

જનસત્તા “મહાગુજરાત વાદી”માંથી કોંગ્રેસવાદી કેવી રીતે થઈ ગયું? મોરારજી બાપુએ તેમને “પ્રીંટ”નો વધારાનો ક્વૉટા બાંધી દીધેલ જે ઘટાડી દેવાની પેરવીમાં હતો(!!) કે કેટલાક હપ્તાઓ બાંધી દીધેલ.

કેશુબાપાએ કહેવાય છે પત્રકારો માટે અમદાવાદથી ગાંધીનગરનો “વાહન વ્યવહાર” અને ખાણી અને “પીણી”નો બંદોબસ્ત નિશુલ્ક કરેલ. પણ ૨૦૦૧ના ધરતીકંપ થયા પછી, કેશુભાઈના  મેનેજમેન્ટે જે ધોખો કર્યો અને કંઈક અંશે “ભેંસ પાઘડી ચાવી ગઈ” જેવો ઘાટ થયો કે દૈવ જાણે. એટલે ગાંડો બચાવ તો થઈ શકે તેમ ન રહ્યો.

હવે   “છાપાંવાળા” હાથી જેવા થઈ ગયા છે. હાથીને સતત ભોજન જોઇએ. અને આમાં તો આ હાથીઓને છ દાયકાસુધી એકઠા કરેલા દલ્લાવાળા જ મદદ કરી શકે.

જેમ નહેરુવીયન કોંગ્રેસમાં જ્યાં હાથ નાખો ત્યાં ભ્રષ્ટાચાર, કોમવાદ અને જુઠાણું હોય તેમ,

તમે કોઈ પણ તારીખનું છાપું હાથમાં લો. તમને પેઈડ સમાચારથી અલિપ્ત હોય તેવા રાજકીય સમાચાર મળશે જ નહીં. જો તમે અજ્ઞ હો તો તમને મુંઝવણમાં મુકી દે તેવું જ કટારીયાભાઈઓની કટારોમાં જોવા મળશે.

સમાચારોની શિર્ષ રેખાઓ પણ આવી જ જોવા મળશે.

“મોદીએ કરેલું બેને રદ કર્યું.”

“બેન” એટલે આનંદીબેન.

વાત શું છે? સીમેસ્ટર પ્રથા. હાજી સીમેસ્ટર પ્રથા મોદી સાહેબે સ્થાપેલી. જો કે “બેન” તો શિક્ષણમંત્રી હતા. એટલે સીમેસ્ટર પ્રથામાં બેનનો સિંહ ફાળો તો કાયદેસર ગણી જ શકાય.  એટલે જો કલુષિત શિર્ષ રેખા આપવી હોય તો “બેનનો યુ ટર્ન” એવી શિર્ષ રેખા આપી શકાય. પણ ડીબીભાઈને લાગ્યું કે મોદી સાહેબને જ જો નિશાન બનાવીએ તો ઠીક રહેશે. નહેરુવીયન કોંગ્રેસીઓ વધુ ખુશ રહેશે. મોદી ફોબીયા નું આપણું લક્ષણ દેખાય તો ભલે દેખાય.

પાટીદારો વિફર્યા છે. બેન ની ખુરશી જોખમમાં છે. બેનની ખુરશી જોખમમાં છે. બેન જાય છે… બેન જાય છે… બેનનો હવે ફેંસલો થવાનો છે… બેન હવે ફલાણી તારીખે જાય છે…. બેનનો હવે ફેંસલો થઈ ગયો છે…. પણ પછી બેને જ જાહેર કર્યું કે હું ક્યાંય જવાની નથી. “સાલુ આ તો આપણી ફજેતી થઈ ગઈ” ડીબી ભાઈએ મનમાં વિચાર્યું હશે!!

એક બેબીએ સંડાશ ઉપર કવિતા જેવું ભાષણ કર્યું બેબી રડી પડી. બેન પણ રડી પડ્યા. પણ આ સમાચારને “બેનની વિરુદ્ધમાં” કેવી રીતે ગોઠવવા? શિર્ષ રેખા આપી. “કન્યાની સાથે બેન પણ રડ્યા પણ બેને કન્યાને પૂછ્યું નહીં કે બેન તારી શી સમસ્યા છે.” અરે ડીબીભાઈ, વીર વિક્રમ યાની વિક્રમાદિત્ય યાની ચંદ્રગુપ્ત બીજો, પણ, જ્યાં ને ત્યાં જેને પણ મળે તેને તેની સમસ્યાઓ પૂછતો રહેતો ન હતો.

Anandiben03

પાટીદારોને આ ડીબીભાઈએ બહુ ઉશ્કેર્યા. એમના ન દેખાતા આંદોલનના કાર્યક્રમો અને યોજનાઓને માટે તેમના ડીબીમાં પાના નંબર બે અને પાના નંબર ત્રણ અનામત રાખ્યા હતા. જોકે ક્યારેક ક્યારેક તો પહેલા પાને પણ તેમને ચમકાવતા. ફૂંકો ઉપર ફૂંકો મારી. પટેલોના પછાતપણાના આંદોલનને ઝગવવાના અપાર પ્રયત્નો કર્યા. સાલુ મોઢું દુખી ગયું.

આજના છાપામાં ડીબીભાઈએ મોટી શિર્ષ રેખામાં સમાચાર આપ્યા છે કે “બેનના હાથમાંથી તલવાર પડી ગઈ”. આનંદીબેન કોઈક ઉદ્ઘાટન કરવા ગયા હશે. તેના સમાચારમાં ડીબીભાઈને “તલવાર પડી ગઈ” એ વાત બહુ મહત્વની લાગી. અરે ભાઈ આનંદીબેન કંઈ નહેરુવીયન કોંગીનેતા કે તેમના સાંસ્કૃતિક સાથીનેતાઓ જેવા આતંકવાદી થોડા છે? તમે જાણો છો કે સાબરમતી એક્સપ્રેસના ડબાને આગ લગાડવાની યોજનાના મુખ્ય આરોપીભાઈ નહેરુવીયન કોંગ્રેસના જ સ્થાનિક નેતા હતા. અને ૧૯૮૪માં સીખોની કતલ કરનારા પણ નહેરુવીયન કોંગ્રેસીઓ જ હતા. નહેરુવીયન કોંગ્રેસીઓનો રેકૉર્ડ લોહીથી ખરડાએલો છે. એટલે એમના હાથમાંથી તલવાર પડી જાય તો સમાચાર બનવા જોઇએ. બેનના હાથમાંથી તલવાર તો પડી જાય ને!!  બેનના હાથમાંથી ચોપડી પડી જાય તો સમાચાર બનવા જોઇએ. “પેટનો દુખાવો હોય પણ બધા જ પેટના દુખાવા પ્રસુતિની પીડા હોતા નથી. પહેલી વારનું પાટીદારોનું  આંદોલન ચગ્યુ હતું, પણ તે પછી તો અવારનવાર ફુસ જ થઈ જતું હતું. એટલે ડીબીભાઈએ “બેન” સામેની અફવાનો મોરચો ખોલી જોયો. મારા વાલીડા ડીબીભાઈ પોતે જ ફુસ થઈ ગયા. તો પણ હારે એ બીજા. ડીબીભાઈ પોતાના ફોબીયાને વધુ વકરાવશે જ એમાં શક નથી.

(ક્રમશઃ)

શિરીષ મોહનલાલ દવે

ટેગ્ઝઃ

મોદી ફોબીયા પીડિત, રોગ, દર્દી, પ્રમાણભાનની પ્રજ્ઞા, સંદર્ભની પ્રજ્ઞા, પ્રાથમિકતાની પ્રજ્ઞા, માનસિક બીમારી, મોદી ભક્ત, દ્વેષ આધારિત રાજનીતિ, શ્રેયની અવગણના, નહેરુ, જીન્ના, આંબેડકર, ગાંધીજી, હિન્દુ-મુસ્લિમ ખાઈ, આર્ષ દૃષ્ટા, દીર્ઘ દૃષ્ટા, ભારત પ્રત્યેના દ્વેષની સ્પર્ધા, અછૂત, કટ્ટર કોમવાદી મુસ્લિમ લીગ, પાંચમી કતારીયા સામ્યવાદીઓ, નહેરુવીયન ઘોષિત કટોકટી, ગુ.સ. , ડીબી, કેશુબાપા, છાપાંવાળા હાથી, બેન

જલ વાયુ પ્રદુષણનું દે ધનાધન ભાગ-૪

આપણે જાણીએ છીએ કે ભારતમાં એક બાજુ નદીઓના પૂરથી દર વર્ષે લાખો લોકો બેઘર થાય છે. અબજો રુપીયાનો પાક નષ્ટ થાય છે, ખેડૂતોના દેવાંઓ માફ કરવામાં આવે છે. સરકાર અબજો રુપીયાની ખેરાત કરે છે.  વળી તેજ વર્ષે કેટલીક જગ્યાએ વરસાદની અછતથી દુકાળ પ્રવર્તતો હોય છે. ખેતીના પાણીની વાત તો જવા જ દો, પણ પીવાના પાણીની તંગી પડતી હોય છે. ટેંકરો દ્વારા અધકચરી રીતે પીવાનું પાણી પહોંચાડવામાં આવે છે. પાણી ભરવા માટેની લડાઈઓ થાય છે.

સમાચાર માધ્યમો ભાવવાહી શબ્દ પ્રયોગો દ્વારા ઉપરોક્ત ઘટનાઓનું વિવરણ કરે છે.

૧૯૪૭થી આપણે સ્વતંત્ર થયા. કેન્દ્ર માં એક પક્ષના અને એક કુટૂંબના એક ચક્ક્રી શાસન પાંચથી છ દશકાના  શાસન થયાં. છતાં પણ ભારતમાં એક જ સમયે વિરોધાભાષી પરિસ્થિતિઓ દર વર્ષે જોવા માળે તે વિષે આપણે શું કહીશું?

તમે એક બહોળા કુટૂંબની કલ્પના કરો. આ કુટૂંબ એવું છે કે  જેની પાસે, ગાયો છે. પુરતું ઘાસ છે. પુષ્કળ પ્રમાણમાં દૂધ છે. પણ દહીંની તંગી છે. ઘીની તો વાત જ જવા દો. અને આ કુટૂંબ છ છ દાયકા સુધી “દહીં નથી” …  “દહીં નથી” …  બુમો પાડ્યા કરે છે. અરે એટલુંજ નહીં, અહીં તો ક્યારેક દૂધની પણ તંગી પડતી હતી.

વડીલને આઠ ગાયો હતી. આઠ પુત્રો હતા. કામની વહેંચણી આ પ્રમાણે કરેલી. બે ગાયનો આગળનો ભાગ એક પુત્રને અને એજ બે ગાયોનો પાછળનો ભાગ બીજા પુત્રને વહેંચેલ. જેમને ભાગે આગળનો ભાગ આવેલ તેમનું કર્તવ્ય હતું ગાયને ઘાંસ ખવડાવવાનુ. જેમની ભાગે પાછળનો ભાગ હતો, તેમનું કામ છાણ-મૂત્ર  એકઠું કરવાનું. અને ગાયને દોહવાનું હતું. એક ભાઈ ગાયને દોહવા બેસે એટલે બીજો ભાઈ ગાયના મોઢા ઉપર ફટકા મારે. એટલે પહેલા ભાઈ ગાયને દોહી ન શકે. અને દૂધ ઢોળાઈ જાય. ક્યારેક ગાયને દોહવા વાળા ભાઈ વહેલા ઉઠી જાય અને ઝટપટ ઝટપટ એક ગાયને દોહી નાખે. જો વડીલ હાજર હોય તો દૂધનો ભરાવો થઈ જાય. આ તો અધિકારની વાત હતી. એટલે આમાં વડીલ કાંઈ કરતા નહીં.

આગળ ઘણી લંબાવી શકાય અને ઘણા ઉદાહણો અને ટૂચકાઓ કહી શકાય.

આપણા રાજ્યો પણ આવું જ કરે છે. પાણી માટેના ઝગડા, કોલસા માટેના ઝગડા, વીજળીમાટેના ઝગડા, પ્રકલ્પોમાટેના ઝગડા, નોકરીઓ માટેના ઝગડા ….  આ પ્રકારના જ છે.

ઉપરોક્ત વડીલભાઈ તો બેવકુફ હતા. પણ શું આપણી કોંગી સરકાર બેવકુફ છે? જો એવું જ હોત તો નહેરુવંશી ફરજંદો પણ ભૂખે જ મરતા હોત. પણ તેમની અને તેમના મળતીયાઓ પાસે ૭૧ પેઢીનું જમા છે. ભૂખે મરે છે તો ૭૫ ટકા જનતા જેની આવક મહિને ૫૦૦૦ રુપીયાથી ઓછી છે. તેમની પાસે રહેવા માટે પાકુ મકાન નથી. પીવા માટે ચોક્ખુ પાણી નથી.

ભ્રષ્ટાચાર શું પહેલાં ન હતો?

ભ્રષ્ટાચાર પહેલાં પણ હતો. કદાચ રોબર્ટ ક્લાઈવ અને વોરન હેસ્ટીંગ્ઝ ની પહેલાં પણ હશે. કૌટિલ્યે સરકારી નોકરો ઉપર જાસુસી કરવાનું કહ્યં છે. પણ આંગળી ચીંધીને ભ્રષ્ટાચાર નો ઉલ્લેખ રોબર્ટ ક્લાઈવ અને વોરન હેસ્ટીંગ્ઝના સમય થી થયો છે. આ ભ્રષ્ટાચાર સરકારી નોકરોમાં ચાલુ રહ્યો છે. જો કે સ્વાતંત્ર્યના પહેલા દશકામાં જન પ્રતિનિધિઓ  ભ્રષ્ટ ન હતા અથવા તો જવલ્લે જ ભ્રષ્ટ હતા. ગુજરાતના જનપ્રતિનિધિઓ તો ભ્રષ્ટ ન જ હતા.

નૈતિક ભ્રષ્ટાચાર નહેરુએ ચાલુ કરેલ. એક ભ્રષ્ટાચારને બીજા પ્રકારના ભ્રષ્ટાચારને આવરીલેતાં વાર લાગતી નથી. નહેરુના અનુગામી ફરજંદોમાં હરપ્રકારના ભ્રષ્ટાચારની દુર્ગંધ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવામાં આવે છે.

 ભ્રષ્ટાચાર કયા કયા ક્ષેત્રોમાં થાય છે?

જમીન, બાંધકામનું ક્ષેત્ર, મિલ્કતનો કબજો, સરકારી સેવાઓ, ખાનગી શિક્ષણ, ન્યાયાલય જેવા ક્ષેત્રો  છે.

જમીનઃ

જમીનના કાયદાઓ અટપટા છે. અને પંચાયત, કસ્બા, તાલુકા અને શહેરી જમીન સુધી બધે જ મનમાન્યા નિર્ણયો લેવામાં આવે છે. જમીનની માલિકીનો હક્ક જ નાબુદ થવો જોઈએ. જમીનના ઉપયોગના હક્કોનું સ્થાનાંતર સરકાર દ્વારા જ થવું જોઇએ. એટલે સરકાર જ “પ્રત્યક્ષ કબજો લે” અને “પ્રત્યક્ષ કબજો આપે” એમ થવું જોઇએ.

સરકારી પ્રદુષણ, ક્ષતિ રહિત ત્યારે જ થાય જ્યારે પ્રસ્થાપિત પ્રણાલીઓ દ્વારા જ તેનો અમલ થાય. જમીનના પ્રકારો જેવા કે ખેતીની જમીન,  નવા કરારની જમીન, જુના કરારની જમીન, જંગલની જમીન, રહેણાંકની જમીન, ઉદ્યોગની જમીન,  બીન ખેતીની જમીન વિગેરે … કોઈ પણ પ્રકારની જમીન હોય તે બધી સરકારી જ જમીન કહેવાશે. અને સરકાર જ આયોજન પ્રમાણે ઉપયોગના હક્ક આપશે.

ભરવાડો, ઠાકોરો, પટેલો, રબારીઓ, જમીન માફીયાઓ, બાવાઓ, મૌલવીઓ, પાદરીઓ વિગેરે અનેક લોકો સરકારી જમીન ઉપર કબજો જમાવી દે છે. જેઓ પોતાની માલિકી માન્ય દસ્તાવેજો દ્વારા સિદ્ધ કરી ન શકતા નથી.    

જે જમીનનો કબજો ગેરકાયદેસર હોય છે તેને કાયદેસરનો ગણી ન શકાય. ખાસ કરીને સરકારી જમીનનો  અન્ય દ્વારા કબજો ગેરકાયદેસર જ નહીં પણ ફોજદારી ગુનો ગણાય અને ફોજદારી રાહે જ તેનો નિકાલ થાય. એવું હોવું જોઇએ. આમાં ન્યાયાલયના કે કોઈના પણ આદેશની રાહ જોવાની ન હોય. આ ન્યાય અને વ્યવસ્થાનો પ્રશ્ન છે અને તેનો નિકાલ ત્રણમાસથી ઓછા સમયમાં થઈ જવો જોઇએ.

બાંધકામઃ

જે જમીન ઉપર બાંધકામ થયું હશે તે બાંધાકામના વિસ્તાર પ્રમાણે તેમાં રસ્તાઓએ રોકેલી જમીન પણ ગણત્રીમાં લેવાશે. એટલે કે વૃક્ષો તથા પાણી આચ્છાદિત જમીનના વિસ્તાર અને રહેણાંકનો વિસ્તાર નું પ્રમાણ ૯૬ અને ૪ નું રાખવું પડશે. ઉપયોગમાં આપેલી જમીનની સીમાવર્તી રેખા સાથે બાંધકામના સર્વોચ્ચ સ્તરનો ખૂણો ૩૦ અંશ થી મોટો રાખી શકાશે નહીં. આકૃતિ જુઓ.

paint ૧

એમ કહી શકાય કે દર ચાર મીટરની મકાનની ઉંચાઈ માટે ૭ મીટર દૂર મકાનની કંપાઉન્ડની વંડી રાખવી જોઇએ

એટલે કે

એક માળ માટે ૭ મીટર દૂર,

બે માળ માટે ૧૪ મીટર દૂર,

ત્રણ માળ માટે ૨૧ મીટર દૂર,

.

.

.

.

૨૫ માળ માટે   ૨૨૫ મીટર દૂર મકાનની  વંડી હોવી જોઈએ.

 જો મકાનની પહોળાઈ ૨૫ મીટર હોય અને લંબાઈ ૨૫ મીટર હોય તો

એક માળ માળના આવા મકાન માટે ની ગણત્રી નીચે પ્રમાણે થાય

૭+૭+૨૫ =૩૯ મી લંબાઈ

૭+૭+૨૫ = ૩૯ મી પહોળાઈ

૩૯ * ૩૯ =૧૫૨૧ ચોરસ મીટર નો પ્લૉટ જોઇએ

પણ બાંધકામ ૪ ટકા જ માન્ય છે. એટલે કે ૬૦ ચોરસ મીટર જ માન્ય છે.

એટલે ૨૫*૨૫ = ૬૨૫ ચોરસ મીટર ના બાંધકામ માટે ૧૫૬૨૫ ચો. મી. નો પ્લોટ જોઇએ. એટલે કે ૧૨૫મીટર લાંબો અને  ૧૨૫ મીટર પહોળો પ્લોટ જોઇએ. અને તમને ચારે બાજુ ૧૦૦ મીટર ખુલ્લી જગ્યા મળે છે. એટલે તમે ૧૪ માળનું મકાન બાંધી શકો. તમારા ૧૪ માળની ટોચ તમારી કંપાઉન્ડ વૉલ સાથે ૩૦ ડીગ્રી થી નાનો ખૂણો બનાવે છે.

 એક બીજાને સમાંતર એવી બે હરોળ જ બનાવી શકાય વધુ નહીં. વધુમાટે રહેણાંકના સંકુલની આકૃતિ જુઓ.

બાંધકામના માલ સામાનની ગુણવત્તાના નિયમોઃ

પ્રીકાસ્ટેડ અને પ્રી-ફેબ્રીકેટેડ ઈકાઈઓ (એલીમેન્ટસ)  બનાવતા ઉદ્યોગો જુદા હશે. પ્રીકાસ્ટેડ અને પ્રી-ફેબ્રીકેટેડ એકમોની ગુણવત્તા વિષે તેમાં વપરાતા કાચામાલના પ્રમાણો નક્કી કરી શકાય. ઈકાઈઓ નિશ્ચિત માપોની જ હશે. એટલે બાંધકામના સ્થળ ઉપર તો તેને લગતું માટી કામ અને ઈકાઈઓના  જોડાણ જ થશે. દરેક કામ સીસી ટીવી કેમેરા ઉપર નોંધાશે અને નીગરાની રખાશે. જવાબદારી નક્કી કરાશે.

મિલ્કતનો કબજોઃ

હાલના મિલ્કતના કબજા ને નિયમિત કરવાની કામગીરી ચાલી રહી છે. ન્યાયાલયમાં મોટા ભાગના મુકદ્દમાઓ મિલ્કતને લગતા હોયછે. આવા મુકદ્દમાઓના નિકાલ માટે ન્યાય પ્રણાલી કેવી હોવી જોઇએ તે વિષે આગળ ઉપર જોઇશું.

સરકારી સેવાઓઃ

સરકારી સેવાઓ સંપૂર્ણપણે પારદર્શી હોવી જોઇએ. દરેક ઓફીસની એક વેબ સાઈટ હોવી જ જોઇએ. તે વેબ સાઈટ ઉપર સુનિશ્ચિત માહિતિ ઉપલબ્ધ હોવીજ જોઇએ. જેમકે તેનું કાર્ય ક્ષેત્ર, તેનો ઇતિહાસ, કર્મચારી મંડળની માહિતિ, તેમનો પગાર, દરેકની જવાબદારી,  તેમની પાસે આવેલા કેસોની સંખ્યા, કેટલા કેસો ઉકેલ્યા, કેટલામાં જનતાને સંતોષ થયો, તેમના જુદા જુદા શિર્ષકો અંતર્ગત સરકારી માસિક ખર્ચાઓ, જુદા જુદા શિર્ષકો અંતર્ગત સામુહિક ખર્ચાઓ, નિવિદાઓ (ટેન્ડરો), નિવિદાઓના વિનિર્દેશો (સ્પેસીફીકેશનો), ભાવ તુલના પત્રક, સ્વિકાર પત્ર, (સંવિદા કરાર (કોન્ટ્રાક્ટ એગ્રીમેન્ટ), આદેશ પત્ર (વર્ક ઓર્ડર), કાર્યાવધિ સમય, વિલંબ, દંડાત્મક પ્રાવધાનો, ચકાસણી પત્ર અને તેની આવૃત્તિઓ, બીલ, બીલ ભૂગતાન, સીટીઝન ચાર્ટર, નિયમો,  વિગેરે દરેક વિવરણો વેબ સાઈટ ઉપર ઉપલબ્ધ હોવા જોઇએ. આમ કરવાથી માહિતિ અધિકારીનો કામનો બોજો ઘણો હળવો થશે.

દરેક સરકારી કાર્યાલયમાં સીસી ટીવી કેમેરા હશે. અને દરેક વ્યક્તિ ઓળખ થયા પછી જ પ્રવેશ કરી શકશે. નિવિદાઓના મૂળગત, લેખિત અને પ્રમાણિત નિયમો હોય છે.  કોમનવેલ્થગેમ, ૨-જી, કોલસા કૌભાંડ વિગેરે ખુલ્લી રીતે નિવિદા નિયમોની અવહેલના હતી.

નરેન્દ્ર મોદી સાચી વાત કહે છે કે સરકારી સેવાઓ ભ્રષ્ટાચાર મૂક્ત કરવા માટૅ પ્રણાલીઓમાં ફેરફાર કરવા જોઇએ. અને નરેન્દ્ર મોદી તે કરી રહ્યા છે. તેમણે હાલ તૂર્ત ૩૬૦૦૦ કરોડની થતી વાર્ષિક ખાયકી નિવારી છે.

ન્યાય તંત્રઃ

આપણા સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ન્યાયાધીશે ભારતમાં પ્રવર્તમાન જનસંખ્યા અને ન્યાયધીશની સંખ્યાનો ગુણોત્તર દર્શાવી ભારતમાં પ્રવર્તમાન ન્યાયધીશોની તંગીને ઉજાગર કરેલી. અને આંશુ સારેલ.

પણ આપણે એકવાત યાદ રાખવી જોઇએ કે ભારતની ૯૫ ટકા કુટૂંબોની આવક રુ. ૫૦૦૦/- થી ઓછી છે. એટ્લે આપણી વસ્તીના ૯૫ ટકા લોકોને ન્યાયાલયમાં જવાનું પોષાય જ નહીં. વાસ્તવિક રીતે જોઇએ તો માંડ બે ટકા કુટૂંબોને જ ન્યાયાલયમાં ન છૂટકે જવાનું પોષાય. એટલે આપણી પાસે જે ન્યાયાધીશો છે તે માંડ ત્રણ કરોડની વસ્તીને ન્યાય આપવાનું કામ કરે છે. એટલે ન્યાયના વિલંબનું કારણ ન્યાયધીશોની તંગી નહીં પણ ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં છે.

આપણા મોટા ભાગના મુકદ્દમાઓ કાંતો સરકાર સામે હોય છે અથવા તો સરકારની તેમાં અગત્યની ભૂમિકા હોય છે. જેમકે સરકારી અધિકારીઓએ સરકારી કર્મચારીને ખૂલ્લો અન્યાય કર્યો હોય છે.

સરકારી અધિકારીઓની મમતઃ

જો સરકારી અધિકારીઓમાં ન્યાય પ્રિયતા હોય તો સરકાર સામેના મોટાભાગના કિસ્સાઓ નિવારી શકાય તેમ હોય છે. મોટેભાગે આવા કિસ્સાઓ ઉપર નિર્ણયો, સરકારી અધિકારીઓએ મમત ઉપર જઈને લીધા હોય છે. “મારી સામે પડ્યો છે તું? તો જોઇ લે હવે તું!! તને હું કેવો હેરાન કરુંછું!! લડી લેજે કૉર્ટમાં જઈને! “

સરકારી અધિકારીઓએ કંઈક આવી મનોવૃત્તિથી નિર્ણયો લીધા હોય છે અને તેથી ન છૂટકે કર્મચારીને કૉર્ટનો આશરો લેવો પડે છે.  જમીનના ઝગડાઓમાં સ્થાનિક સરકારના અધિકારીઓની મનમાની હોય છે. તેઓ સુનિશ્ચિત પ્રણાલી પ્રમાણે વર્તતા નથી. જાણી જોઇએ ને ક્ષતિઓ કરે છે અને પછી કેટલાકને અન્યાય થાય એટલે તે કૉર્ટમાં જાય અને સરકાર કેસ હારી જાય. સરકાર કેસ હારતાં પહેલાં કેસને બહુ લંબાવી દે છે. ન્યાયાધીશો પણ સરકારી અધિકારીઓ ઉપર ન્યાયની અવહેલના કર્યાની ટીકા કરવાનું અને તેમને દંડિત કરવાનું ટાળે છે..

આ ઉપરાંત વકીલો અને જજ સાહેબો પણ મુદતો ઉપર મુદતો પાડે છે. જેટલો સમય મુદતો આપવામાં જાય છે તેટલા સમયમાં તો કેસ ચલાવી શકાય તેમ હોય છે.

ન્યાયાલયમાં કેસ દાખલ કરવાથી માંડી  ચૂકાદો લેવા સુધીના કામ સુધી પૈસા ખવાય છે. દારુબંધીના કાયદાના ભંગના કિસ્સાઓમાં શું ચુકાદાઓ આવે છે તે આપણે જાણતા નથી.

સમસ્યાનું નિવારણઃ

ન્યાયાલયમાં બધીજ પ્રક્રિયાઓ “ઓન લાઈન” કરી શકાય. અરજી “ઓન લાઈન” આપો, પૈસા “ઓન લાઈન ભરો”, કેસની સુનવણી “ઓન લાઈન” કરો. દરેક ન્યાયાલયમાં કેસની સુનવણી “ઓન લાઈન” કરી દેવી જોઇએ. અને રેકોર્ડ કરવી જોઇએ. એટલે જેને ઇચ્છા હોય તે, જે  તે કેસ ઇચ્છે ત્યારે “ઓન લાઈન” જોઈ શકે. જેમકે તમે કોઈ ટીવી ચેનલના પ્રોગ્રામની વીડીયો ક્લીપ ઇચ્છો ત્યારે જોઇ શકો છો.

એકવાત જરુર છે કે ન્યાયાલયે ફરીયાદી પક્ષની નોટીસ, પ્રતિપક્ષોને ટપાલ દ્વારા મોકલવી પડશે. જો કે આ નોટીસ “ઓન લાઈન” પણ ઉપલબ્ધ હશે.

દરેક કોર્ટ કેસ “ઓન લાઈન” હોવાથી વકીલો અને ન્યાયાધીશ અને પોલીસ સાવધ રહેશે અને તેઓ કેસમાં ગોલમાલ કરી શકશે નહીં. અને જો તેઓ ગોલમાલ કરશે તો ટીકાને પાત્ર બનશે અને “દાળમાં કંઈક કાળું  છે” તેની જનતાને ખબર પડશે.

જ્યારે પણ, કોઈ પણ કેસ દાખલ થાય ત્યારે પ્રતિવાદીને નોટીસ આપ્યા પછી અને પ્રથમ મુદતને દિવસે ન્યાયાધીશ, વાદી, પ્રતિવાદી અને તેમના વકીલોને પરસ્પર સંમતિ પૂર્વક ૧૫ દિવસની અંદરની બીજી મુદત નક્કી કરવાનું કહેશે. જો તેઓ નક્કી નહીં કરી શકે તો ન્યાયાધીશ પોતે બીજી મુદતની તારીખ નક્કી કરશે. તે બીજી મુદતને દિવસે યા તો બંને વકીલોએ એટલે કે વાદીઓએ અને પ્રતિવાદીઓએ (દિવાની કેસમાં) સંધિ કરી લેવી પડશે અથવા તો કેસ લડી લેવો પડશે. અસાધારણ સંજોગોમાં જ ત્રીજી મુદત મળશે.

ન્યાયધીશ સમક્ષ જે કંઈ રજુઆત થશે તે બધું “ઓન લાઈન” હશે.

ફોજદારી ગુનાઓમાં પણ કેસનું સંચાલન “ઓન લાઈન” થશે.

ન્યાયાલય જ ન્યાયનો અમલ થયો કે નહીં તેનું ધ્યાન રાખશે અને તેનું સંચાલન કરશે. એટલે જે ન્યાયની અવહેલનાના કેસ બને છે તે બનશે નહીં.

શિક્ષણઃ

શિક્ષણનો ભ્રષ્ટાચાર ગ્રાહક સર્જિત છે. માનવ સંશાધન મંત્રી, બધું જ શિક્ષણ “ઓન લાઈન” ઉપલબ્ધ કરવાના છે. એટલે જેમને ભણવું જ છે અને શિક્ષકોને ભ્રષ્ટાચાર કરવા દેવા નથી તેઓ પોતે મૂક્ત રહી શકશે.

શિક્ષણના અનેક ક્ષેત્રો છે. જે તે ઉદ્યોગોને તે તે ક્ષેત્રો આપી દેવામાં આવે તો તે ક્ષેત્રોનો ભ્રષ્ટાચાર નાબુદ થાય અથવા ઓછો થાય. જો ચિકિત્સાને મફત કરી દેવામાં આવે ચિકિત્સા ક્ષેત્રે થતો ભ્રષ્ટાચાર નાબુદ થઈ જાય. ચિકિત્સાલયોના સીસીટીવી કેમેરા પણ “ઓન લાઈન” કરી દેવા જોઇએ. તેથી ચિકિત્સાલયોના કર્મચારીની વર્તણુંક ઉપર જનતા પણ નજર રાખી શકે. દર્દી સાથે કેવી વર્તણુંક કરવી જોઇએ તેનું શિક્ષણ આપવું જોઇએ. અને તેમાં જો ક્ષતિ દેખાય તો તે કર્મચારી કે ચિકિત્સકને “ગો હોમ” કહી દેવું જોઇએ.

મનુષ્યનું માન કેવી રીતે સાચવવું તેને લગતી નાગરિક સુવ્યવહારની પ્રશિક્ષા, બાળપણમાં પ્રાથમિક કક્ષાએ આપવી જોઇએ.

કેશલેસ ભુગતાન પ્રણાલી વેચાણ ક્ષેત્રે ભ્રષ્ટાચાર નાબુદ કરી દેશે.

શિરીષ મોહનલાલ દવે

ટેગ્જ઼ઃ  નદીઓના પૂર, પાણીની તંગી, બે ઘર લોકો, અબજો રુપીયાની ખેરાત, વિરોધાભાષી પરિસ્થિતિઓ, દૂધનો ભરાવો, ઘીની તંગી, ભ્રષ્ટાચાર પહેલાં પણ હતો, સરકારી નોકરો, નૈતિક ભ્રષ્ટાચાર નહેરુએ ચાલુ કરેલ, જમીન, બાંધકામનું ક્ષેત્ર, મિલ્કતનો કબજો, સરકારી સેવાઓ, ખાનગી શિક્ષણ, ન્યાયાલય, જમીનની માલિકીનો હક્ક, પ્રીકાસ્ટેડ અને પ્રીફેબ્રીકેટેડ ઈકાઈઓ, સરકારી અધિકારીઓની મમત, ન્યાયની અવહેલના, ઓન લાઈન, સીસીટીવી કેમેરા

 

 

 

%d bloggers like this: